Reflectie3(1).vp

Boekbesprekingen – nieuwe boeken uitgelicht Lambèrt de Kwant Katharen in Europa Recente ontdekkingen van kathaarse teksten en rituelen heb- ben geleid tot de opmerkelijke heropening van het historisch onderzoek over ketterij, ook in Nederlandse kringen. De au- teurs Willy Vanderzeypen en Yves van Buyten nemen inten- sief en gepassioneerd aan deze speurtocht deel. Zo werkt en leeft Willy Vanderzeypen sinds 1998 in katharenland, waar hij samen met Yves van Buyten dit boek realiseerde. De resultaten van het onderzoek zijn opmerkelijk: het kat- haarse experiment toont eindelijk zijn ware gelaat. Het katha- risme is geen geïsoleerd incident in Occitanië, maar een Europees christelijke godsdienst. Vijfhonderd jaar lang inspi- reerde het volks en open karakter de spiritualiteit en de levens- wijze van miljoenen mensen, ook in het graafschap Vlaan- deren, Luik en Zuid-Nederland. De Vlaamse auteurs beschrijven het boeiende verhaal van de internationale protestbeweging en van de mannen en vrou- wen die er hun leven voor gaven. Vooral het hoe en waarom van de vervolging, de inquisitie en de kruistochten tegen de succesrijke kathaarse Kerk en haar politieke beschermers wor- den helder uitgelegd. Interessant is dat de auteurs erop wijzen, dat het kathaarse geloof en het orthodox-katholieke geloof van de Tempeliers, hoewel beide christelijk, diametraal tegenover elkaar staan. De kadaverdiscipline van de Tempeliers was juist het tegenover- gestelde van de individuele vrijheidszin en het ontkennen van machtsautoriteit bij de Katharen. Voor Rome waren Katharen ketters, terwijl de Tempeliers door de Paus nooit als ketters werden veroordeeld, ook niet bij ontbinding van hun orde. Frappant is ook te lezen hoe talrijk en gemotiveerd vrou- wen in de kathaarse beweging waren. Zo’n vijfenveertig pro- cent van de parfaits behoorde tot het vrouwelijke geslacht. In vergelijking met de lage vrouwelijke aanwezigheid in de Mid- deleeuwse katholieke clerus, een wel schril contrast. In het katholieke christendom begon de unanieme gering- schatting van de vrouw al bij de apostelen Petrus en Paulus. Die minachting werd steeds verder uitgewerkt door de kerkva- ders en orthodoxe theologen. De vrouw was voor hen Eva, de eerste zondares en uitvindster van het kwaad. De geschiedenis is bekend. De Katharen vormden een gun- stige uitzondering. Wellicht ging de vrouwenhaat bij Rooms- Katholieken zover dat ze besloten, dat de Katharen als gevaar- lijke sekte moest worden uitgeroeid. De visie van de Katharen wordt door de auteurs uitvoerig beschreven. Rome ziet Katharen dikwijls ook als Manicheeërs, de aanhangers van Mani, een Perzische profeet uit de derde eeuw, die zichzelf presenteerde als de gezant van Christus, de Parakleet, aangekondigd door Sint -Jan.Voor Rome was het een handig juridisch trucje om de Katharen als Manicheeërs te beschouwen. Het gaf de inquisiteur een geldig argument om ze als dusdanig te veroordelen op basis van vroegere veroor- delingen van het manicheïsme door Augustinus. Willy Vanderzeypen en Yves van Buyten schreven een boei- end boek, dat zich makkelijk laat lezen : Katharen in Europa . Synthese, 2006 Zie ook: Bram Moerland. Katharen en de val van Montségur.Gnosis, gnostiek en de Katharen. Synthese, 2004 De mysterieuze Jezus Fundamentalistische christenen vonden het boek godlasterend. Als ik fundi’s soms te keer hoor gaan, denk ik aan kleine jong- etjes die over hun vader – hij is de beste en sterkste! – opschep- pen. Blijf van mijn papa af, anders… Zo ook met fundamen- talisten van welke snit dan ook. Kom niet aan hun godsbeeld. Wie als gelovig Christen het boek ”De mysterieuze Jezus” van Timothy Freke en Peter Gandy doorleest, moet wel even slikken. De auteurs vragen of we als lezer weten, dat de ‘hei- denen’ lang vóór Jezus ook een zoon van God vereerden. Of we geloven dat deze heidense verlosser, net als Jezus, werd geboren uit een maagd op 25 december, in een grot temidden van herders; dat hij water in wijn wist te veranderen; dat hij stierf en opstond met Pasen en dat hij zijn lichaam en bloed aan volgelingen aanbood. De auteurs, stellen de vraag of Jezus van oorsprong een heidense god was en of er wel een historische Jezus was. Dezelfde vragen werden gesteld in De boeiende Teleac-do- cumantaire De Zoon van God – op zoek naar de oorsprong van het christelijke geloof. In dit tweeluik gaat professor Robert Eisenman op zoek naar de oorsprong van het christelijk geloof, maar ook verder terug naar onbekender oorden. Een academische twist die nu al eeuwen duurt: waar ligt de oorsprong van het christelijk geloof? Zijn de bijbelse verhalen echt gebeurd of komen ze ‘ergens anders’ vandaan? Was Je- zus nu wel of niet Gods Zoon? “Als Jezus geweten had, dat we hem later de Eniggeboren Zoon van God zouden noemen, zou hij dat verschrikkelijk ge- vonden hebben”, zegt professor Robert Eisenman in het Tele- ac- tweeluik De Zoon van God . Eeuwige zoektocht Timothy Freke en Peter Gandy stellen in hun boek kriti- sche vragen. Ze wijzen er ook op, dat mystici van alle eeuwen hebben geleerd, dat er slechts één, altijd aanwezige, nooit ve- randerende waarheid is. “Ze werd 2000 jaar geleden niet plot- seling voor de eerste keer geopenbaard. Het christendom is een hoofdstuk in de eeuwige zoektocht van de mens naar bete- kenis, een stroming in de zee van zich ontwikkelend menselijk bewustzijn, nog een poging de tijdloze gnosis onder woorden te brengen. God daalde niet af naar de aarde tijdens een een- malige excursie. Ook hoeven we niet te wachten op zijn be- loofde apocalyptische wederkeer. De waarheid is, dat God nooit is vertrokken, aldus de auteurs. Ze wijzen er ook op, dat – hoewel er nu geen traditie be- staat die de moderne Christen kan inwijden in de verborgen mysteriën, die opgenomen zijn in het verhaal over Jezus – dit 43 Reflectie 3(1) voorjaar 2006