Reflectie 10(4) 2013 winter.vp

In Memoriam: Sir John Tavener Aat-Lambèrt de Kwant De Brits Sir John Ta- vener, één van de be- kendste moderne Britse componisten van spirituele muziek, is dinsdag 12 novem- ber 2013 op 69-jarige leeftijd overleden in zijn huis in Child Okeford in het zui- dwestelijke graaf- schap Dorset. Op mij en vele anderen – ook binnen de VKK – heeft zijn diep-religieuze muziek diepe indruk gemaakt. Tavener leerde het vak in Londen op de Royal College of Music. In 1968 verkreeg hij voor het eerst bekendheid door zijn compositie ‘The Whale’ naar het Bijbelboek Jona, uitge- bracht op Apple Records, de platenmaatschappij van The Beatles. Taveners oeuvre – dat meestal als neo-klassiek wordt be- schreven – refereert zowel naar westerse als oosterse muziek. Hierbij was zijn bekering in 1977 tot de Russisch-orthodoxe kerk van groot belang. Later zou hij zich ook sterk interesse- ren voor de islam en het boeddhisme. Muzikaal leunde hij ook aan bij Olivier Messaen, Arvo Pärt en de minimalistische stroming. Zijn nummer ‘Song for Athene’ werd voor de begrafenis van Lady Diana bewerkt tot ‘Songs of Angels’ . Zijn stuk ‘The Protecting Veil’ stond in de uitvoering van de cellist Yo-Yo Ma in Groot-Brittannië in 1998 maandenlang boven aan de klassieke top 10. Zijn bewerking van het gedicht ‘The Lamb’ van William Blake werd een beroemd kerstliedje. Tavener werd in 2000 in de adelstand verheven. Tavener had al heel lang gezondheidsproblemen. In 2007 kreeg hij een hartaanval, waarna hij vier maanden in het zie- kenhuis op de afdeling intensieve zorg lag. Na zijn hartaanval lieten artsen Tavener weten dat hij niet meer als componist aan het werk kon gaan. Tavener bleef ech- ter actief in de muziekwereld. Drie van zijn composities gin- gen afgelopen zomer in première op het Manchester Internati- onal Festival. De première van zijn laatste werk, drie Shakespeare Son- netten, was voor later in november 2013 gepland in South- wark Cathedral in Londen. Drie van zijn composities gingen afgelopen zomer in pre- mière op het Manchester International Festival. Op internet zijn veel van zijn composities te beluisteren via YouTube. Ga naar ‘www.youtube.com’ en typ in het zoekven- ster ‘tavener’ in. Heel opmerkelijk is zijn compositie voor zes strijkkwartet- ten: Towards Silence, (op weg naar de stilte) die hij compo- neerde naar aanleiding van een bijna-doodervaring die hij on- derging tijdens zijn verblijf in het ziekenhuis. Het eerste deel is een en al kakafonie, maar naarmate het stuk vordert treedt serene rust en stilte in. ¨ Boekrecensies, door Aat de Kwant (1) Abraham Joshua Heschel De profeten Skandalon 2013 Het meesterwerk ‘The Prophets’(1962) van Abraham Joshua Heschel is bij Skandalon in vertaling verschenen. Deze Nederlandstalige uitgave kwam tot stand op verzoek van rabbijn prof. Yehuda Aschkenasy (1924-2011) en wordt door velen aanbevolen. Meteen bij verschijnen in 1962 werd ‘The Prophets’ van Abraham He- schel herkend als een meesterwerk, een boek vol Bijbelse geleerdheid. Een briljant onderzoek naar de oudtesta- mentische profeet als uniek mens, en in die gedaante als boodschapper van God. Het boek toont de hartstochtelijke betrokkenheid van de Eeuwige bij de geschiedenis van de mensheid. De profeten kijken naar de samenle- ving vanuit de optiek van God, die schreeuwt over onrecht en ijvert voor gerechtigheid. Dit door velen gewaardeerde boek biedt lezers van het Oude Testament - Joden, christenen en anderen die ge- ïnteresseerd zijn in het Bijbelse denken - de mogelijkheid om inzicht te krijgen in de betekenis van religie en de diepste vragen van de mens. Rabbijn Abraham Heschel (1907-1972) vluchtte in 1939 van Polen naar de VS. Hij werd hoogleraar en groeide uit tot een van de belang- rijkste Joodse theologen en filosofen van de 20e eeuw. Door de bestu- dering van de profeten rees in hem de overtuiging dat religiositeit vraagt om betrokkenheid bij politiek en maatschappij. Hij was bevriend met Elie Wiesel en Martin Luther King. Hij is te beschouwen als de evenknie en opvolger van Martin Bu- ber (1878-1965) en stamt uit dezelfde chassidische traditie. Zijn boe- ken blijven inspirerend voor het gebed. Samen met Buber ontwikkelde hij de filosofie van de dialoog, maar terwijl Buber deze zag als ‘ich und Du’ spreekt Heschel van ‘Ich und du’, omdat het voor hem niet de mens is die God zoekt maar primair de Eeuwige die de mens zoekt. Zelf toonde Heschel zich ook profetisch door zijn eigen Joodse ge- meenschap een kritische spiegel voor te houden, zo blijkt uit het voor- woord van zijn dochter, Susannah Heschel. Een van de uitzonderlijke trekken van het leiderschap van haar va- der was zijn kritiek op zijn eigen gemeenschap. “Hij sprak zich uit te- gen racisme en oorlog, maar stond evenzeer kritisch tegenover de Joodse religieuze instellingen. ‘Elke sabbat komen er grote groepen Joden bij elkaar in de synagoge en vaak vertrekken zij weer zoals zij gekomen zijn. Het bidden is vrijblijvend geworden, toevertrouwd aan rabbijnen en cantores die niet kunnen inspireren omdat “zij de taal van de ziel niet kennen”.” De kritiek naar zijn eigen gemeenschap werd Herschel niet in dank afgenomen en hij was daardoor niet altijd welkom in de Joodse ge- meenschap. “Tot op de dag van vandaag geven veel Joden de voor- keur aan een boodschap die seculier is en niet religieus; een bood- schap die Joden voorstelt als slachtoffers en niet als mensen die hun verantwoordelijkheden hebben in de politieke arena; een boodschap die het Jodendom prijst en niet onder kritiek stelt.” “Mijn vader vertelde zijn hoorders niet wat zij graag wilden horen, maar zei hun wat er verbeterd diende te worden.” Heschels woorden zijn universeel en verdienen het door kerkelijke gelovigen van welke gezindte ook, ter harte te worden genomen, ook in de koffiekamer na de erediensten, zodat we daarna als veranderde en geraakte gelovigen weer naar huis gaan. Zie verder bijvoorbeeld ook: Abraham Joshua Heschel, ‘God zoekt de mens - Een filosofie van het Jodendom’, Abraxas 2005. Voor meer recensies en informatie over boeken, zie elders in dit tijdschrift. 5 Reflectie 10(4), winter 2013