13(1)16

BOEK bespreking 27 Jezus & de vijfde evangelist Auteur: Fik Meijer Titel: Jezus & de vijfde evangelist Uitgave: Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2015 Emeritus-hoogleraar Fik Meijer die al eerder een boek over Paulus schreef, gooit de knuppel in het theologische hoenderhok (waaruit ook meteen gekakel opsteeg) met zijn stelling dat Jezus slechts een onbekende, marginale prediker was van het Galisese platte- land. Geen wonder, zegt hij, dat Jezus er bij de historici zo bekaard vanaf komt: hij was slechts één van de velen in het kielzog van Johannes de Doper, die toen wel heel bekend was. Het nogal omstreden boek van Meijers omvat twee delen: een deel over Jose­ phus , wiens werk vanaf de vijftiende eeuw mateloos populair was onder (antisemitische) protestanten, vooral omdat Josephus beweerde dat de Joden schuldig waren aan de kruisdood van Jezus. En een deel over Jezus. Meijer gaat in op de biografie van Jose- phus, de politieke achtergronden, het geloven en denken van die tijd en het dagelijkse leven. Deze gegevens ge- bruikt hij om in het tweede deel de achtergrond te schetsen van het leven en streven van Jezus. Deel twee, over Jezus, volgt vrij precies de lijn van de evangeliën en die worden gebruikt als historische bronnen, terwijl het in de eerste plaats geloofsdocu- menten zijn. Daardoor ligt de nadruk meer op de ‘christelijke’ Jezus waardoor zijn joodse karakter, zo wordt Meijer terecht verweten, genegeerd wordt. Hoewel het boek lekker leest plaats ik toch wat vraagtekens. Zo is Jezus voor Meijer een sympathieke en wijze leraar die de arme bevolking van Galilea hoop bood in bange dagen – al vindt Meijer het niet zo handig van hem dat hij wel een visioen maar geen actieplan bood, waardoor volgens hem ook zijn aanhangers hem uiteindelijk lieten vallen. Een onterechte conclusie: zijn volgelin- gen legden de basis voor de latere wereldgodsdienst, hoewel veel van wat Jezus zei als het ware ondergronds ging en pas in onze tijd her- ontdekt werd. Fik Meijer (1942) is emeritus-hoogleraar Zeegeschiedenis van de Klassieke Oudheid (UvA). Samen met Marinus Wes vertaalde hij het complete oeuvre van Flavius Josephus, de ‘vijfde evangelist’ in de titel. Geloven Spirituele denkers uit de hele wereld getuigen Auteur: Jürgen Mettepenningen (red.) Titel: Geloven: Spirituele denkers uit de hele wereld getuigen Uitgave: Lannoo, 2015 Vijfenveertig spirituele denkers uit alle religies getuigen in één uniek boek. Meer dan vier jaar werkte hoofdredac- teur Mettepenningen aan dit unieke boek, wat je een ‘geloofsboek’ kunt noemen. Niet eerder lieten geloofsautoriteiten zo diep in hun eigen hart kijken. In zijn korte inleiding legt Mettepenningen uit dat op zijn verzoek spirituele denkers persoonlijke getuigenissen hebben gegeven van wat zij geloven, hoe zij dat vertolken, wat dit voor hen betekent en hoe geloven hen gelukkig maakt. In zesenveertig hoofdstukken passeert een enorme verscheidenheid aan den- kers de revue, van vertegenwoordigers van de grote wereldgodsdiensten tot een wicca -priesteres, van een Iraakse priester gewijd in de Chaldeeuws-katho- lieke kerk tot een Sai Baba-aanhanger. aanhanger. Sommige verhalen zouden zo in Reflectie geplaatst kunnen worden. Zo leerde de hindoe-kapelaan aan Oxford University, Shaunaka Risi Das, op zijn zoektocht Krishna kennen, liet de God van het christendom niet achter zich, maar verbond deze God met de wijsheid van het hindoeïsme. ‘ Het roepen van de naam van God – Krishna in mijn geval, maar het kan ook een andere zijn – is een vorm van aanbidding, een medita- tie, een gebed en een zuiveringsproces. ’ In zijn bijdrage zegt de bekende abt en schrijver van vele boeken Anselm Grün dat voor hem gebed en meditatie de bakens vormen van zijn spirituele leven. Mooi is wat hij zegt over het oude Jezusgebed dat hij praktiseert: ‘ Voor de eerste monniken is dit Jezusgebed een samenvatting van het hele evangelie. In die paar woorden raken wij het mysterie van de menswording door Jezus Chris- tus. En in deze woorden dringt de Geest van Jezus Christus verder in ons door, zodat die alles wat donker en chaotisch in ons is kan omvormen, genezen en verhelderen. ’ Of de bekende journaliste en columnis­ te Nuweira Youskine, die als moslima laveert tussen loyaliteit aan haar roots en kritische zin in een samenleving vol vragen. Over God zegt ze: ‘ Hij is de motor van het leven; het godsvonkje in ons allen en tegelijkertijd onmetelijk ver boven ons verheven. ’ Een belijdenis die weer haaks staat op de meer gnostische uitingen in dit mooi boek, maar dat maakt het juist zo boeiend. Theoloog Jürgen Mettepenningen (1975) is directeur Identiteit van het vicariaat Onderwijs van het aartbisdom Mechelen- Brussel en doceert aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen (KU Leuven). Alle boekbesprekingen zijn geschreven door Aat-Lambèrt de Kwant, tenzij anders vermeld