13(1)16

Reflectie jaargang 13nummer 1, voorjaar 2016 7 De nieuwe Aarde is er al Aardse mystiek volgens Thomas en andere bronnen Op de klimaattop die in december 2015 in Parijs werd gehouden, probeerden politici en het internatio- nale bedrijfsleven afspraken te maken om de door mensen ontstane temperatuurstijging van de aarde te temperen. De aarde, onze unieke woonplek in het heelal, blijkt in gevaar. We kunnen dit niet meer ontkennen of wegkijken naar de hemel. Het gaat er nu om alert te blijven, goede afspraken te maken en een internationaal samenwerkingsverband aan te gaan. Is er voldoende draagvlak onder ons mensen om deze gigantische taak te volbrengen? Wat is een duurzame aarde ons waard? Kunnen we ons helder, ontspannen en creatief aan deze taak wijden? Welke bijdrage kunnen mystici geven? Dit artikel doet een onderzoek naar deze vragen. Besef van eenheid Onlangs vroeg een vriendin wat voor mij de beste kern- woorden waren van eenmystieke ervaring. Ik zei: ‘Vreug- de, heelheid en eenheid. Dat zijn voor mij de mooiste verwijzingen naar het bestaan zoals het is. Ze zijn mystiek , voor het rationele denken niet meer te vatten. Maar als we er stil bij blijven staan beseffen we in ons hart dat er in de werkelijkheid geen splitsing kan bestaan, dat zij ‘één en heel is’ en dat is een grote bron van vreugde.’ Het raakte mijn vriendin en tegelijkertijd kwam er verzet bij haar op. Zij begon daarommeteen te filosoferen en zei dat dit in feite ‘tochmaar woorden’ waren die nooit konden samenvallenmet de werkelijkheid zoals die is. Daarmee kon ik het eens zijn. Eenmystieke ervaring zelf is een gebeurtenis diep in je en in de wereld. Daarover kun je hoogstens achteraf wat woorden stamelen. Maar tegelijker- tijd kanmet dezewoordende vonk overspringenbij iemand die ook een dergelijke ervaring heeft meegemaakt. Dan kunnen deze woorden de diepte spiegelen van onszelf en van de wereld waarin wij leven. We werden er stil van en konden eigenlijk alleenmaar naar elkaar lachen. Maar na een tijdje zei ze: ‘Als ik kijk naar mijn dagelijks leven, naar alle stress en beslommerin- gen thuis of opmijn werk, danmoet ik helaas zeggen: we raken dat overweldigende, heerlijke en veilige besef van eenheid voortdurend kwijt. Vroeger kon ik in de kerk nog wel eens met hart en ziel zingen: ‘ He’s Got TheWholeWorld In His Hands ’, maar dat lukt tegenwoordig niet zo goed meer. Daar zorgt ook het vreselijke nieuws voor dat we iedere dag te verteren krijgen. Het is toch angstaanjagend wat er momenteel overal op onze aardbol en ook vlakbij gebeurt.’ We waren het er over eens dat het momenteel niet gemak- kelijk is Gods Hand in onze wereld waar te nemen. Was dat vroeger wel zo? We probeerden terug te gaan in de geschie- denis en kwamen uit bij AdamSmith, die aan de wieg stond van het huidige kapitalistische stelsel. Hij stelde in de achttiende eeuw dat we niet bang hoefden te zijn de sprong naar de vrije markteconomie te wagen omdat overal ‘de onzichtbare hand van God’ aanwezig is. Maar die stelling wordt momenteel stevig op de proef gesteld. Het lijkt steeds moeilijker de diepte van onszelf en van onze wereld op deze manier te ervaren. Gespleten leven in een onttoverde wereld Waaromworden we zo weggedrukt naar een oppervlakkig leven? MaxWeber, een Duitse socioloog uit het begin van Ojas Th. de Ronde de vorige eeuw, noemde als belangrijkste reden: de ont­ tovering van de wereld. In zijn beroemd geworden lezing Wetenschap als beroep stelt hij dat we in het Westen een diepgaand proces zijn ingegaan van onttovering : proble- men worden niet meer met magie of geloof in onbereken- bare machten buiten ons opgelost, maar met rationele overwegingen en technologie. In dit proces van rationali- sering hebben wetenschappelijke verklaringen een hogere waarde gekregen danmagie of geloof en worden keuzen gemaakt op basis van rationele doelen. MaxWeber zag dit gebeurenmaar was er niet blij mee, om- dat hiermee volgens zijn zeggen iets wezenlijks verloren ging: ‘Het is het lot van onze tijd, met de haar eigen rationa- lisering en intellectualisering, vooral: met de onttovering van de wereld, dat juist de laatste en meest sublieme waar- den zijn teruggetreden uit de openbaarheid. Ze zijn als niet meer ter zake doende verwezen naar het rijk van het mys- tieke leven of naar de broederlijkheid van de directe betrek- kingen van de individuen naar elkaar.’ 1 Leven in een wereld die onttoverd is, maakt het moeilijk de werkelijkheid te zien zoals die is en de vreugde, eenheid en heelheid ervan te ervaren. Hoe kun je nog in contact blijvenmet het mysterie van het bestaan, als elke opmer- king daarover wordt weggewuifd als niet terzake doende, want niet wetenschappelijk te onderbouwen? Welke zin kun je nog aan je bestaan geven als het Grote Geheel waar- in je thuishoort niet meer te vinden is? De rationalisering van alles maakt het onmogelijk werkelijke diepte in het leven te ontdekken. Hierdoor is er volgens Weber een fundamenteel ‘zinprobleem’ ontstaan. We zijnmaatschap- pelijk ‘uit de eenheid gevallen’ en hebben de grootste moeite de weg terug te vinden. Over de auteur OjasTh. deRonde behaalde in 1970 zijn doctoraal theologie aande universiteit vanNijmegen. Daarna verbleef hij enige jaren als spiritueel zoeker in India. Na zijn terugkeer inNederland begon hij (samenmet zijn vrouw) het coaching- en counselingbureau Fenix enwerd hij docent aan de Humaniversity , een internationaal centrumvoor therapie enmeditatie. Vandaag de dag geeft hij workshops, schrijft hij artikelen en verzorgt hij wekelijkse webradio-uitzendingen getiteld ‘De NieuweMens’. URL: www.denieuwemens.eu .