13(2)16

BOEK bespreking Reflectie jaargang 13nummer 2, zomer 2016 29 Alle boekbesprekingen zijn geschreven door Aat-Lambèrt de Kwant, tenzij anders vermeld God in de kring van de goden Griekse tragedies en het christendom Auteur: Jan de Jongh Uitgever: Skandalon, 2016 Weer zo’n voltreffer van Skandalon. In dit boeiende boek wil De Jongh de gevolgen van een herleving van het tragische levensgevoel laten doorwer- ken in de godsleer. Hij kwam er achter dat er naast de macht van God nog andere machten bestaan, die niet kunnen worden uitgevlakt. Hij wil zelfs spreken van ‘goden’ die de wereld en het mensenleven beïnvloeden. In Neder- land heeft Samuel IJsseling deze visie bepleit, waarbij hij zo ver ging de joods- christelijke God in te ruilen voor het Griekse veelgodendom. Zó ver wil De Jongh niet gaan, maar hij wil wel de geldigheid van het ‘monotheïsme’ (‘er bestaat slechts één God’) aan de orde stellen. Wordt het niet tijd, vraagt hij, voor een herwaardering van het ‘poly- theïsme’ (‘er bestaan verschillende goden’)? De Bijbel zelf lijkt volgens De Jongh daarvoor enig houvast te bieden. De ervaringen van mensen in lijden en nood kunnen zo beter worden geplaatst Met het oog op de disharmonie in het menselijk bestaan en in deze wereld bepleit hij het bestaan van meerdere machten of ‘goden.’ Veel mensen erva- ren in hun leven de macht van het lot en gevoelens van tragiek. Deze ervaring kon lange tijd niet verenigd worden met het godsbeeld van het westerse chris- tendom. Alle dingen werden daarin immers bestuurd door één God, die het goede met ons voorhad. Dit godsbeeld is voor velen niet meer geloofwaardig. De aloude Griekse tragedies bieden wél ruimte aan het tragische, en zij raken ons nog altijd diep. In het tragische lot van de helden en heldinnen herkennen wij ons eigen én gezamenlijke levens- verhaal. De Jongh laat in God in de kring van de goden een nieuwe benadering van de christelijke God zien, waarin ruimte is voor de ervaring van het tragische en de ‘machten’. Hij schetst een theologie die verwoordt en verbeeldt wat mensen ervaren. De Griekse tragedies waaraan hij refereert, geven geen rationele verklaringen voor de menselijke tragiek, maar bewerken wel een katharsis en leiden tot zelfreflectie. ‘Ze leren ons te leven met het feit dat het tragische tot onze menselijke conditie behoort.’ God in de kring van de goden is een boeiend geschreven boek dat in deze hectische tijd vol lijden en zinloos geweld weliswaar geen pasklare ant- woorden biedt, maar wel tot nadenken stemt over de oude vragen van de theodicee. ‘ We dragen het vragen en zoeken levenslang met ons mee: leven zonder antwoord. ’ Hans Achterhuis verwoordt het zo: ‘Jan de Jongh behandelt een onderwerp dat op dit moment in het brandpunt van de belangstelling staat. Met de terugkeer van de religie die in het secularisatie- denken van de vorige eeuw al afge- schreven leek, staan we in de moderne maatschappij voor alertere nieuwe, maar ook oeroude vragen.’ Open geloven Een verantwoording van het christelijk geloof Auteur: Jart Voortman et al. Uitgever: Kok, 2015 Voormalige predikant Voortman schreef dit boek als een eigentijdse apologie. Hij kaart in dit boek allerlei wetenschap- pelijke, historische, ethische en theolo- gische zaken aan die een acceptatie van de Bijbel als gezaghebbend op die gebie- den in de weg staan. Daarbij is het eerste hoofdstuk Weten het meest uitgewerkt en zeker interessant als het gaat om de beschrijving van wetenschappelijke ontwikkelingen, kijk op atheïsme, geloof in wonderen, schepping en/of evolutie, astronomie en bijnadood-ervaringen. Open geloven betekent voor Voortman ook openstaan voor ervaringen die niet wetenschappelijk verifieerbaar zijn en dat is toch een beetje vloeken in de kerk c.q. rationeel theologenland, maar ik ben blij dat na mensen als Hans Stolp, nu ook andere collega’s van hem deze ervaringen serieus gaan nemen. In dit verband spreekt Voortman van open en gesloten gelovigen. ‘ Gesloten gelovigen hebben geen rust totdat alle vragen enigszins een bevredigend ant- woord hebben gekregen. Open gelovigen hebben geleerd te leven met vragen die voor een gelovige onbeantwoordbaar zijn .’ Op dezelfde manier heb je onder niet-gelovigen mensen die gesloten denken en anderen die zaken open kunnen laten. De materialisme-denkers kunnen het niet hebben dat er raadsels overblijven. Je zult hen niet horen zeggen: ‘Daar heb ik geen antwoord op.’ Er móét altijd een verklaring zijn. Waar veel theologen hun theologische vingers niet aan de nabij-de-dood-erva- ring (NDE) durven branden, heeft Voort- man het wel aangedurfd om de NDE op te voeren in zijn bespreking van de huidi- ge stand van de wetenschappen in relatie tot het christelijk geloven. Onder de titel Geheimenissen gaat hij in op het vóórkomen van wonderbare reddingen en genezingen, klokken die stilstaan op het tijdstip van overlijden, voorkennis van gevaar bij dieren, verschijning en communicatie met overleden geliefden, visioenen van Jezus. Belangrijke vraag in het boek is: past het christelijk geloof in de moderne wereld? Is het moderne wetenschappe- lijke wereldbeeld verenigbaar met wat de Bijbel zegt over schepping, verlossing en voleinding? Ook gaat Voortman in gesprek met sceptici en atheïsten. Een andere vraag is of het christelijk geloof past in onze pluralistische maat- schappij. In het deel Kiezen worden een aantal ethische thema’s aan de orde gesteld. Boeken als deze leiden er wellicht toe dat mensen binnen de kerken makkelij- ker gaan praten over hun bijzondere ervaringen en smaken naar meer.