13(2)16

Reflectie jaargang 13nummer 2, zomer 2016 31 Erfenis zonder testament Filosofische overwegingen bij de Tien Geboden Auteur: Hans Achterhuis, Maarten van Buuren Uitgever: Lemniscaat, 2015 In dit boek gaan Hans Achterhuis en Maarten van Buuren nader in op de tien geboden, op zoek naar eigentijdse ant- woorden op oeroude vragen. Bij alle ge- boden hebben ze gezocht naar inzichten van grote filosofen (van Spinoza tot Han- nah Arendt) die de problematiek vanuit een onverwacht perspectief kunnen belichten. Door hun diepgang en erudi- tie weten de auteurs nieuwe dimensies in de tien geboden te openen, waardoor dit boek voor filosofisch en theologisch geïnteresseerde lezers een verrassende leeservaring zal zijn. Ieder hoofdstuk in dit boek heeft eigenlijk een essay op zich, toegankelijk geschreven, met persoonlijke anekdotes en mijmeringen, maar tegelijkertijd met veel diepgang. Filosoof Achterhuis en letterkundige en publicist Van Buuren komen beide uit een gelovig milieu en komen daar open- lijk voor uit. En hoewel ze daar onder- tussen afscheid van hebben genomen, is van enige rancune is niets te bespeu- ren. Als nu seculiere denkers vragen Achterhuis en Van Buuren zich dan af of deze tien geboden ons vandaag nog iets te zeggen hebben? Kan een seculiere samenleving, die God grotendeels achter zich heeft gelaten, nog iets met ethisch-religieuze leefregels van eeuwen geleden? Achterhuis en Van Buuren geven toe dat dit wel een vertaalslag vraagt, een overbrugging van een enorme historische kloof. Maar blijft er dan nog iets over? Zijn deze leefregels, geschonken door God aan de mens, die ons begrip van de wereld completer zouden kunnen maken, voor ons nog bruikbaar? Daar- voor beginnen Achterhuis en Van Buu- ren bij de culturele veranderingen in de zogenaamde spiltijd , toen ook de wereld- religies zich begonnen uit te kristallise- ren. De tien geboden, die je volgens hen en vele anderen ook in andere culturen aantreft, speelden een rol in de staats- vorming van Israël. En zoals Spinoza het zag ‘om het volk te verenigen onder één wet’, van belang om tweedracht tussen verschillende stammen te bezweren. In ieder hoofdstuk wordt een gebod eerst vakkundig onderzocht op zijn bete- kenis in de oorspronkelijke bijbels-histo- rische en culturele context. Al lezend wordt het duidelijk dat zowel Achterhuis als Van Buuren hun theologische huis- werk daarbij goed gedaan hebben. Achter- huis studeerde ooit theologie, maar deed (tot zijn spijt) al zijn theologische boeken naar De Slegte (‘ Ik dacht die boeken als filosoof niet meer nodig te hebben. Dat was een ernstige vergissing. ’) Boeiend is wat Achterhuis over het achtste gebod ( gij zult niet stelen ) zegt. Hij worstelt met de vraag hoe hij dit gebod moet vertalen naar deze tijd. ‘Wordt dit gebod overtreden door de nieuwe rijken die Piketty aanklaagt, en misschien ook door de overheid die met haar regels en voorzieningen mensen in de kou laat staan? Ik heb geen snel en simpel antwoord. Eén ding weet ik wel: in de nieuwe meenten [gemeenschappe- lijk bezit die overal ontstaan handelen hedendaagse moderne mensen in over- eenstemming met de oude traditionele achtste gebod.’ Ik help het hem wensen. Achterhuis en Van Buuren maken duide- lijk dat de tien geboden ook vandaag nog niets aan relevantie hebben inge- boet en een bron van seculiere levens- kunst kunnen zijn. Erfenis zonder testa- ment is een treffend en heel inspirerend boek dat interessant is voor een breed publiek van lezers die geïnteresseerd zijn in levensbeschouwelijke kwesties. De orthodoxe ketter en andere onmogelijke verhalen Auteur: Peter Rollins Uitgever: Skandalon, 2016 Een schitterend boek. De Ierse theoloog Peter Rollins houdt ervan om je uit je comfortzone te halen. Dat doet hij ook met de verhalen in De orthodoxe ketter , het eerste boek van hem dat nu in het Nederlands verkrijgbaar is. In de geest van Jezus’ parabels schreef Rollins verhalen, die hij toelicht en waarmee hij wil laten zien dat het christelijk geloof níét iets statisch en systematisch is. In dat opzicht zit hij op de lijn van Voort- man, wiens boek Open geloven ik in deze rubriek bespreek. Rollins is een Ierse schrijver, theoloog en filosoof. Zijn denken en schrijven kenmerkt zich door postmodern ge- dachtengoed. Hij wordt ook in verband gebracht met de Emerging Church -bewe- ging (groepje gelovigen dat buiten de restanten van traditionele kerken iets van Jezus levend willen houden). Je moet wel tegen een stootje kunnen bij dit boek. Zo laat hij in een van zijn verhalen Lucifer zelfs op de troon van God plaatsnemen en ons voor de keus stellen of we liever het eeuwige leven willen verdienen door voor hem te bui- gen, of dat we met Christus de eeuwige dood willen doorbrengen. Humoristisch, vol ernst, provocerend en verwarring zaaiend, zo wil Rollins de lezer in zijn leven raken. De orthodoxe ketter is geen theologisch betoog, dit zijn heerlijke verhalen die ontregelen, inspireren en ons kunnen veranderen. De parabels van Jezus tonen volgens Peter Rollins bij uitstek wat het christe- lijk geloof doet. Het zijn vreemde ver­ halen die luisteraars en lezers uit hun comfortzone halen. Zij breken onze wereld af om onze ogen te openen voor iets nieuws. Rollins toont hoe radicaal authentiek geloof is. God is niet te vangen in talige geloofswaarheden, waarheid kan alleen worden geleefd . Geloven toont zich in betrokkenheid. Pas als de gelovige de gebrekkige wereld omarmt, omarmt hij God. malig president van Tjechië, omschrijft het als volgt: ‘ Hoop is niet de overtui- ging dat dingen goed zullen komen, maar de zekerheid dat iets zin heeft, ongeacht of iets goed zal komen. ’ Het is de overtuiging dat alles waar we voor leven, blijdschap en verdriet, overwin- ning en nederlaag, zinvol zal blijken. Ondanks de waanzin van de afgelopen eeuw, met zijn wereldoorlogen, nucleai­ re bommen, genocide en Holocaust, is het menselijk bestaan niet veroordeeld tot absurditeit. Mooi verwoord! Het boek beoogt een leidraad en hou- vast zijn voor degenen die het spirituele pad op gaan. Het doel is om te helpen spiritualiteit in het leven te integreren door te leven in verbinding en een- heidsbewustzijn. Radcliffe beschrijft hoe we werkelijk in verbinding kunnen zijn met onszelf, anderen, onze omge- ving, onze ziel en het goddelijke. Aan de orde komen de valkuilen op het spiritue- le pad (en die zijn er volop!) en hoe we hiermee om kunnen gaan. De hoofd- stukken bevatten een schat aan infor- matie en inzichten, aangevuld met tal van oefeningen en geleide meditaties. Twee van deze meditaties zijn als audio- CD aan dit boek toegevoegd.