13(2)16

Reflectie jaargang 13nummer 2, zomer 2016 5 Voormalig predikant Jart Voortman et al. gaan in het boek Open geloven belangrijke en wezenlijke vragen niet uit de weg. Twee eeuwen serieuze wetenschapsbeoefening heb- ben een aardverschuiving teweeggebracht in het levens­ beschouwelijke landschap. Zijn er voor moderne mensen nog wel redenen om te geloven of is geloof alleenmaar een zaak van gevoel? Voortman gaat ook in op ervaringen die niet wetenschap- pelijk verifieerbaar zijn. Ook wonderen, paranormale erva- ringen en nabij-de-doodervaringen gaat hij niet uit de weg. Ervaringenwaarover doorgaans inde 100-jarigeVrij-Katho- lieke Kerk niet moeilijk wordt gedaan en die ook openlijk bespreekbaar zijn, zoals ik dat in de koffiekamers zondags vaakmocht ervaren. Het was ook één van de redenen om destijds lid te worden van een kerkgenootschap waar derge- lijke ervaringen (ook reïncarnatie) besproken en gedeeld worden. Natuurlijk gaat het in de VKKommeer dan dat, maar het is goed vast te stellen dat de ervaring hier al heel lang gemeengoed is. Voorzichtig is er in andere kerken sprake van een kentering; men gaat zich daar realiseren dat ervaringen van gelovigen er wel degelijk toe doen en serieus genomenmoetenworden. Voortman heeft dit begrepen en hij wijdt er in zijn boek een heel hoofdstuk aan, maar krijgt tijdens een jaarvergadering van SKEPP, de sceptische vereniging in Vlaanderen, de wind van voren. ‘Zulke verhaaltjes geloof je toch niet,’ was de reac- tie van een paar sceptici. Hij had hen een aantal anekdotes verteld die hij kende uit de eerste hand. ‘Hier zitten een paar prominente sceptici voor mij,’ zegt hij. ‘Ze zijn hoogleraar geweest op de universiteit. Maar over wat ik hen vertel, heb- ben ze direct hun oordeel klaar. Ik ben zo vrij dit een onwe- tenschappelijke attitude te vinden.’ En hij vervolgt: ‘Niels Bohr is één van de grondleggers van de kwantummechanica.’ Een in dit verband belangrijke opmerking van Voortman is: ‘ De vooruitgang van de wetenschap vloeit voort uit het bena- drukken vanmoeilijkheden. Bohr zegt dat ‘als je negeert wat je niet begrijpt, dat dan het begrip van de wereld niet vooruitgaat.’ Het is dus zaak om in te gaan opmenselijke ervaringen die fundamenteel onbegrijpelijk zijn.’ Je kunt religies en kerken bekritiserenmet van alles en nog wat, maar ik vind het wel een goed teken dat de spirituele ervaringenmensen die nog steeds naar kerken gaan, nu serieus genomenwordenwaar dat eerder niet het geval was. Het gist in de kerken en ervaringen lijken belangrijker te worden dan versteende dogma’s. Bemoedigend Voortman refereert voor dit hoofdstuk aande tv-serie Wonde- ren bestaan , die de KRO uitzond tussen 2003 en 2008. In vijf jaar tijd zijn er 44 programma’s gemaaktmet ervaringen van gewone mensen, die zeggen: ‘ Ik heb een wonder meegemaakt. ’ Inzijnboek licht Voortmaner enkeleuit,maar hij gaat ook in op enkele bijzondere ervaringen uit het pastoraat. Natuurlijk gaat het in de kerk ommeer dan ervaringen alleen, maar het is goed vast te stellen dat het ervaringen zijndie aandewieg stonden van religies. Boeken als dat van Jart Voortman zijn bemoedigend. Ook Liberaal christendom van Jan Offringa, Rick Benjamins enWouter Slop is zo’n boek dat laat zien dat er binnen de kerken iets aan het bewegen is, hoewel ikmet Wolter Huttinga in Trouw liever pleit voor de alternatieve titel ‘hyperreflectief christendom’, waarmee ik weer bij de persoonlijke ervaring uitkom. Het trof mij dan ook wat (gastauteur) Wilma Hartogsveld schrijft in het hoofdstuk Liefde over de ervaringen van Etty Hillesum, die in haar spirituele zoektocht temidden van alle chaos toch openheid en lichtheid vindt. ‘ En hoewel ze niet religieus is opgevoed beseft dat ze gaandeweg staande blijft door de verbondenheidmet God als een inwonende kracht waar- door ze in staat is omboven zichzelf uit te stijgen en waarmee ze angst voor de dood kan overwinnen. ’ Inhaar visie op de liefde komt het ‘uitstijgen boven jezelf’ ook ter sprake. Liefde kan bevestigend zijn voor het ego. Ware liefde vraagt volgens Etty echter omeendoorbreking vandat ego. Dat is geen gemakkelijke opgave, maar eenmens die op- recht op zoek gaat naar God als een innerlijke kracht in zich- zelf, kan openheid en lichtheid ervaren die boven het ego uitgaat en een liefhebbende houdingmogelijkmaken.’ Begrippen als ego en God als innerlijke kracht kwamen in het kerkelijk taalgebruik niet of nauwelijks voor en het is een goed teken dat dit nu wel en steeds meer gebeurt. Een mooi citaat nog vanWilma Hartogsveld: ‘ Als het ego van de troon wordt gestoten, krijgt het juist de kans te leven vanuit een diepere bron. ’ Boeken als dat van Voortman et al. en Liberaal christendom laten zien dat er sprake is van een bezinning op het kerk- zijn en geloven. Het is niet meer alleen de priester, domi- nee of theoloog die wijze woorden spreekt, al kunnen ze wel aanzetten tot zelfreflectie en kan er een wisselwerking ontstaan tussen de verkondiging de ervaring. Het lezen van Open geloven is een verademing, een her-ade- ming, omdat Voortman openstaat voor de ervaringmaar ook excelleert in het serieus nemen van de boodschap van verschillende vormen van geloof in het paranormale om vooral toch onze intuïtie te ontwikkelen. ‘Dat je moet luisteren naar je lichaam, dat je tijdmoet nemen voor jezelf, dat je moet loslaten, dat ons bewustzijn onderdeel is van een groter bewustzijn, dat tijd een illusie is, dat alles met elkaar verbonden is, dat het ik niet bestaat, enz.’ Ik denk niet dat dominees straks op de kansel tarotkaarten gaan uitleggen en zie VKK-priesters dat ook niet doen. Maar wie goed tussen de regels door leest, signaleert wel een herbezinning op thema’s die ook door de kerken ver- ketterd zijn en die men heeft laten liggen... Waarmee zij de gelovige met haar of zijn ervaringen in de kou liet staan, met alle gevolgen (zoals het leeglopen van kerken) van dien. Op naar ‘hyperreflectief’ kerk-zijn! Het is in dit spannings- veld dat kerken hun wegmoeten vinden. Zoals ook de VKK haar wegmoet zien te vinden in een veranderd spiritueel landschap. Geen eenvoudige klus! n ‘Hyperreflectief’ kerk-zijn? Willie Wortel, de antropomorfe kraanvogel uit de Donald Duck -strips, keek via een soort telescoop vaak in zijn eigen hersenen... een aardige metafoor voor zelfreflectie. Ik moest hieraan denken toen ik een tweetal boeken onder ogen kreeg die reflecteren op het christendom. Onder meer worden dan thema’s onderzocht zoals kerk-zijn anno 2016 en de vraag of het christelijk geloof past in onze pluralistische maatschappij. Aat-Lambèrt de Kwant