13(3)16

Reflectie jaargang 13nummer 3, herfst 2016 5 Als de Griekse held Achilles de oerheld is in zijn verach- ting van de dood, dan is Gilgamesj de anti-held. Voor een heldendood voelt hij, in tegenstelling tot Achilles, niets. Hij wil leven. Hij koeioneert zijn onderdanen enmaakt zich vrolijk over de angst van jongemannen bij een toer- nooi. Bij één van zijn escapades komt zijn vriend Enkidu omhet leven. Gilgamesj is geschokt. Het lot van Enkidu wil hij niet. Op de vlucht voor de dood reist hij letterlijk tot aan het einde van de wereld. Maar ook daar vindt hij geen onsterfelijkheid. Gilgamesj moet erkennen dat zijn streven omde dood te overwinnen, zinloos was. Wat nu? Gilgamesj neemt eerst maar eens een bad. Gereinigd en gelouterd keert hij terug naar Uruk. Door zich in zijn sterfelijkheid te voegen, vindt hij vrede. Aan het slot van de Ilias is Achilles trots, maar dood. Gilgamesj is deemoedig, maar leeft. En zo heeft Ieder mens de keuze wie hij wil zijn, een Achil- les of een Gilgamesj. De tuinman en de dood Hoe zinloos die vlucht enontkennen vande dood is, blijkt uit het gedicht De tuinman en de dood van dichter P.N. van Eyck: Een Perzisch Edelman: Vanmorgen ijlt mijn tuinman, wit van schrik, Mijn woning in: ‘Heer, Heer, één ogenblik! Ginds, in de rooshof, snoeide ik loot na loot, Toen keek ik achter mij. Daar stond de Dood. Ik schrok, en haastte mij langs de andere kant, Maar zag nog juist de dreiging van zijn hand. Meester, uw paard, en laat mij spoorslags gaan, Voor de avond nog bereik ik Ispahaan!’ Vanmiddag – lang reeds was hij heengespoed – Heb ik in ’t cederpark de Dood ontmoet. ‘Waarom,’ zo vraag ik, want hij wacht en zwijgt, ‘Hebt gij vanmorgen vroegmijn knecht gedreigd?’ Glimlachend antwoordt hij: ‘Geen dreiging was ’t, Waarvoor uw tuinman vlood. Ik was verrast, Toen ’k ’s morgens hier nog stil aan ’t werk zag staan, Die ’k ’s avonds halenmoest in Ispahaan. Tijdreizigers In een interview in Trouw, enkele jaren geleden, stelde de ondertussen overleden journalist Rex Brixo terecht vast dat sinds de jaren zestig de eeuwigheid in Nederland is verdonkeremaand. ‘ Als je mij aan het einde vanmijn laatste levensdagen vraagt: wat is de grootste verandering die je hebt meegemaakt? Dan zeg ik: het wegwerken van de dood en toe- komst. Ik vind het alarmerend. Ik heb geen antwoord op de dood. Maar ik heb wel vragen rond de dood. En ik heb gezien hoe die vragen werden weggemoffeld. ’ ‘ De dood komt als uiteindelijke bloei van het leven, ’ zegt Osho. ‘ Het leven bestaat voor de dood. Het leven bestaat door de dood. Zonder de dood zou er helemaal geen leven zijn. De dood is niet het einde, maar het hoogtepunt, het crescendo. De dood is geen vijand, maar een vriend. Hij maakt het levenmogelijk. ’ We zijn tijdreizigers die deze planeet ‘even aandoen’ omde reis te vervolgen. In de Bhagavad Gita maakt Krishna aan Arjuna duidelijk dat het Zelf niet werd geboren en nooit sterven zal. Een van de redenen dat ikmij thuisvoel bij het hindoeïsme en de vedische wijsheid in het algemeen, is de visie op de dood: er is een sterk verband tussen leven en dood, vernie- tiging en schepping. De vedische geschriften hebben aan het ‘voortbestaan’ in de loop der lange eeuwen vele woor- dengewijddie indiverseUpanishads verder zijnuitgewerkt. Je eigen verhaal overstijgen Onze samenleving kan nog steeds niet zo goed met de dood omgaan. In onze cultuur is de dood nog steeds een taboe, al begint er wat te veranderen. Waren ooit ouderen een vertrouwd beeld in steden en dorpen, gedurende de laatste decennia hebben we ze naar de randen van onze steden verbannen waar ze in verzorgingshuizen hun dagen tellen. Jong is in; oud is exit... Ziekte, ouderdom en dood hebben we verbannen naar de periferie van onze samenleving, al begint er wat te veranderen in onze houding naar ons sterfelijk zijn. Aat-Lambèrt de Kwant Over de auteur Aat-Lambèrt de Kwant (1943) is sinds 2003 hoofdredacteur van Reflectie . Hij is freelance muziek- en religie- journalist, enwas eerder hoofdredac- teur van Terugkeer en programma- maker bij OHM ( Organisatie Hindoe Media ). Eventuele reacties of sug- gesties zijn welkom; mail naar: adekwant@upcmail.nl of bel: 072–5119619.