14(1)17

Reflectie jaargang 14nummer 1, voorjaar 2017 13 Over de auteur Mianne Bakker (1942) vertelt over zichzelf: ‘Na een studie theologie, met veel verdieping in de psychologische achtergronden van de mens, specialiseerde ikme in couseling als mijn werkzaamheid. In het counselen bleek de spiritueleaanpakdehelendeweg tevolgen. Mijn weg is een weg van verdieping en daar geef ik gehoor aan.’ Mianne Bakker is lid van de kerkgemeente Naarden. Etty, iets dichter bij mij... De onnavolgbare ontdekkingsreis van Etty Hillesum naar de hele schepping in zichzelf Hoe kun je over Etty Hillesum praten? Door haar dagboeken leeft ze al zo lang met mij mee. Toch duurde het een hele tijd voordat ik naar de beelden kon kijken en zelfs de gedachten aan dat ver- schrikkelijke drama van de Jodenvervolging durfde te benoemen. Het leek zo dichtbij en dat deed zo’n pijn. Het was voor mij geen geschiedenis; ik beleefde het alsof het mijn (eigen) verleden was. Stapje voor stapje kwam het dichterbij en haar dagboeken en de vele boeken van Elie Wiesel hielpen me om er woorden voor op papier te zetten. Mianne Bakker Een jaar geleden schreef ik een stuk dat ik niet ‘ Het verstoor- de leven ’ noemde, maar het werd ‘ De hemel inmijzelf, gezien in het licht van Tao en vanMeister Eckhart ’. Nu begrijp ik waarom ik er zo naar wilde kijken, ik haalde dan de pijn ervan af, want ook nu ik weer opnieuw aan het schrijven ben, overkomt me die intense beklemming. Ik herinner me een week in een klooster waar ik was en waar elke avond naar een requiemwerd geluisterd. In de kamer waar we samen zaten, hing een prachtige icoon van Maria van Altijddurende Bijstand . Al luisterend voelde ik haar krachten. Totdat op de laatste avond deze icoon was weg- gehaald en er ineens een spoorlijn te zien was die stopte. Ik heb dat beeld nooit vergeten, het haalde al het verdriet naar boven en niet alleen bij mij. Zo zijn we verbonden, dat kan ik nu zeggen. Maar toen was het of ik er middenin was geplaatst en ik de vele verwerkingenmet de andere mede- bewoners die nacht moest delen. Een hele wereld in vier woorden ‘ De hemel inmezelf ’ geeft in vier kleine woordjes de gehele gedachtenwereld van Etty weer. Het is haar God in haar- zelf, het is de schepping die in haar hart rust, het is de grote oneindige ruimte die ze met zichmeedraagt. Etty’s moeder was een Joods-Russische vrouw die in haar jeugd door pogroms uit haar land gedreven werd en naar Nederland vluchtte. De geschiedenis leek zich te herhalen. Etty wilde niet die angsten van haar moeder hebben. Ze wilde haar angsten overwinnen. De angsten die altijd al in het gezin voelbaar waren, want verwerkingen kunnen niet helemaal weggedrukt worden. We zullen ons nooit echt kunnen verplaatsen in de leef­ wereld van Etty, ook al lezen we haar dagboeken. We kun- nen proberen haar in ons midden te plaatsen en ons te verplaatsen in de omstandigheden, die we slechts bij benadering kunnen beschrijven. Wel kunnen we kijken naar onszelf, hebben wij ervaringen uit die tijdmeegekre- gen, hoe waren onze huiselijke omstandigheden, dachten we toen ook al na over de betekenis van het leven, ervoeren we een wereld die afgebroken werd? Etty leefde in een vriendenkring waar heel filosofisch werd nagedacht over heel veel onderwerpen. Het helpt intens als je door elkaar gevoed wordt omna te denken over de diepe- re zaken van het leven. Etty werkte altijd aan zichzelf, ze was in een voortdurend gesprekmet zichzelf. Ze merkte op waar ze tegenaan liep en ging dan daaraan werken. Ik kies ervoor omniet alleen de ervaring van Etty te laten horen, maar tegelijkertijd komt haar leven ook binnen in mijn leven. Ik ben in 1942 geboren, begin oktober, en mijn ervaring is kennelijk een gevoelservaring die ik alleen via de beschrijvin- gen die ik later hoorde heb weten neer te zetten. Etty gaat in therapie bij Spier, die later haar partner zal worden. Hij is handlijnkundige en geeft cur- sussen. Hij adviseert haar om via schrijven haar chaos in haar geest te ordenen en zo begint ze dagelijks te schrijven. Ze schrijft niet alleen om te schrijven, maar om te genezen. De dagboeken zijn naast de therapeutische functie ook eenmanier om in de veiligheid van de binnenwereld te blijven. Het geeft haar als het ware een alibi om zich voor de buitenwereld af te sluiten. Door te schrijven verlaat ze de uiterlijke wereld vol verwar- ring, vervolging en vernietiging. Ik herken dat ik ook altijd aan het schrijven ben ommijn gedachten te ordenen, en het helpt me enormommezelf zo in balans te brengen. Ook al zijn de omstandigheden intens verschillend, het is toch waardevol om zo Etty dichtbij te halen. Ik wil niet over haar praten, maar ik wil zo graagmet haar praten. Het leven zelf is de baas Als Etty in oktober 1942 ziek en in de war is en in Amster- dam verblijft, schrijft ze: ‘ Ik moet de dingen inmij zich laten voltrekken .’ Zeggen wij dit ook niet als het zomoeilijk in ons leven is, dat wij het overgeven aan het leven?