14(1)17

BOEK bespreking Reflectie jaargang 14nummer 1, voorjaar 2017 27 Alle boekbesprekingen zijn geschreven door Aat-Lambèrt de Kwant, tenzij anders vermeld Compassie Auteur: Karen Armstrong Uitgever: De Bezige Bij, 2017 Karen Armstrong gaat ervan uit dat ieder mens behept is met een vermogen tot compassie, maar ze is van mening dat dit niet genoeg is: iedereen zou dat vermogen moeten koesteren en ontwikkelen. In haar diepzinnige boek, dat een vierde druk beleefde, biedt zij een persoonlijk twaalfstappenplan, een empatische visie die meer op inlevingsvermogen dan op logica is gebaseerd, waarmee we het be- grip compassie verder kunnen uitdiepen en in praktijk kunnen brengen. Het leert hoe we een medemenselijker leven kunnen leiden. Ze belicht daarbij thema’s als eigenliefde, bedachtzaamheid, lijden, gedeelde vreugde, de grenzen van onze kennis van de ander en mededogen. Ze benadrukt dat compassie niet verward moet worden met medelijden, waar vaak iets neerbuigends in doorklinkt. Com- passie, mededogen, is veel meer het vermogen om je te verplaatsen in een ander, om het gezichtspunt van de ander in te nemen. In feite is dat al in de gul- den regel verwoord, die in alle belang- rijke spirituele tradities een plek heeft. Compassie is in feite een zelfhulpboek dat tal van anekdotes uit de verschillen- de religies bevat. Het boek is vooral gebaseerd op het boeddhisme, met meditatie-oefeningen waarbij wel enige inspanning vereist is voor het welzijn voor de medemens, vooral de armen onder ons. Aan het slot van haar boek zegt ze: ‘ Als we slechts een fractie van de verlichting bereiken en de wereld door onze aanwezigheid ook maar een klein beetje beter maken, zal ons leven de moeite waard zijn geweest. We weten wat ons te doen staat. Het boek eindigt hier, maar ons werk begint nog maar net .’ In naam van God Religie en geweld Auteur: Karen Armstrong Uitgever: De Bezige Bij, 2014 In 2014 verscheen eveneens bij De Bezige Bij haar boek In naam van God, religie en geweld . Een hoogst actueel boek dat ik nog even wil vermelden. Wie dit boek van deze gerenommeerde religieweten- schapper gelezen heeft, is wellicht voorgoed genezen van enig optimisme ten aanzien van de menselijke soort. Het boek is een lange aaneenschakeling van geweld, al dan niet religieus gelegiti- meerd, dat een bloedspoor trekt door de geschiedenis, vanaf het prilste begin in de agrarische samenlevingen tot in de moderne tijd aan toe. En dan blijft het meest recente religieuze geweld van Islamitische Staat nog onvermeld. Om moedeloos van te worden, al wijst ze erop dat het gewoon niet waar is dat ‘religie’ altijd agressief is en soms juist het geweld afremde, zoals in India het ideaal van ahisma (geweldloosheid). Zij wil juist laten zien, dat naast het geweld ook altijd tegenbewegingen zijn ontstaan, die het beste in de mens naar boven willen halen. Karen Armstrong maakt er in haar boek veel werk van om die zachte kant van de religie steeds weer naar voren te halen. Dat religie vaak als katalysator ook de andere kant op werkt en aanwezig geweld en agressie in een maatschappij vergroot, laat de geschiedenis in overvloedige mate zien. Het verontrustende is dat in religie kennelijk een tweeslachtigheid schuilt, die de ene keer leidt tot verzoenende vreedzaamheid en in een andere context zomaar kan omslaan naar de meest onverzoenlijke gewelddadigheid. Waar- om dat zo is? Omdat het altijd mensen zijn, die religie vormgeven. In een reis van de prehistorie tot het heden maakt Armstrong duidelijk dat er naast de kruisvaarder, die in de middeleeuwen dood en verderf zaaide, en naast de hedendaagse jihadist ook altijd een Jezus of een Boeddha is geweest, pleitend voor een rechtvaardige en vredige samen- leving. Daarmee corrigeert ze het wijd- verbreide beeld dat religies schuldig zijn aan het grote bloedvergieten in de geschiedenis. Aan de hand van gedegen onderzoek en in de vorm van een bevlo- gen betoog maakt zij zich sterk voor reli- gieuze ideeën en bewegingen die oorlog en agressie afwijzen en zich inzetten voor gelijkheid, vrede en verzoening. De grote ommekeer Over de opkomst van het andere denken, de nieuwe liefde en het onuitsprekelijke geluk Auteur: Karel Wellinghoff Uitgever: Aspekt, 2016 Temidden van het geweld, dat ons middels de media bereikt, kunnen we ons afvragen wat we kunnen doen om het tij te keren. ‘ Jullie moeten het zelf doen ’ was de titel van het vorige boek van Karel Welling- hoff. Maar om het zelf te kunnen doen, dus het antwoord te vinden op bovenge- stelde vraag, is volgens hem een Grote Ommekeer in ons denken en in het bijzonder in de gevoelsbeleving van het hart nodig. Er komen veel thema’s langs in zijn nieuwe boek, die hij benadert vanuit een spiritu- ele visie. Ze gaan over een ander soort denken en ervaren, over een grote omme- keer die ons te wachten zou staan. Zo is er de vraag naar de bron van onze erva- ringen los van wetenschap en religie. En er zijn nogal wat leraren, schrijvers en therapeuten, maar ook wetenschappers die vanuit een ander perspectief naar zichzelf en de wereld kijken. Aan de hand