14(3)17

De Japanse robot-oppasmevrouwmaakte het kleine meisje niet erg blij Reflectie jaargang ı4 nummer 3, najaar 20ı7 6 fen, geen bovennatuurlijke. Wat er dan gebeurt? Mogelijk zijn we onderdeel van een gigantische kosmische draaimolen, moge- lijk zelfs een simulatie, en begint alles opnieuw. Hetzij op het- zelfde, hetzij op een steeds hoger niveau .’ In haar fascinerende en visionaire boek ‘ Bits, bytes & bewustzijn ; op het snijvlak van computertechnologie en menselijk potentieel ’, vraagt Yfke Laanstra zich terecht af waar we ons méér zorgen over moeten maken: onze menselijke intelligentie of kunstmatige intelligentie? (Zie de boekrecensie op bladzijde 29 en 30). Als je kijkt naar de al lange tijd op dvd verkrijgbare documentaire ‘ Technocalyps ’ is die vraag niet zo moeilijk te beantwoorden. Filmmaker Frank Theys laat ons ken- nis makenmet wetenschappers die ervan overtuigd zijn dat we een tijdperk naderen waarin de mens, zoals we die nu kennen, niet meer het meest intelligente wezen op Aarde zal zijn. Technocalyps gaat over de verstrekken- de gevolgen die de aankomende ontwikkelingen voor het menselijk ras met zich meebrengen. Bedoeling van die technologie is het creëren van een posthumaan : dat zou een superwezen kunnen zijn met een onbeperkte levensduur. En wat gebeurt er als de mens die door kunstmatige intelligentie gemaakte transhumanen niet meer onder controle kan houden. In dit deel komen de critici van de technologische revolutie uitvoerig aan het woord. Het laatste deel van de documentaire gaat over religie en wetenschap. Hier worden yoga en an- dere met het bewustzijn verbonden religies belicht. Ook hier weer wordt de nadruk gelegd op het ontstaan van een superwezen dat niet meer verbonden is met het goddelijke, maar dat zelf God wil worden. En in zijn recente boek ‘ Homo Deus ’ 2 signaleert de Israë- lische hoogleraar Yuval Harari de opkomst van een nieuwe religie: het dataïsme . Volgelingen koesteren een blind vertrouwen in de alwetendheid van Big Data en de kracht van algoritmen. Vanuit religieus oogpunt is Silicon Valley momenteel de interessantste plek op Aarde , meent Ha- rari. Daar lopen de nieuwe hogepriesters van het geloof in technologische vooruitgang, die in hoog tempo bezig zijn om de mens goddelijke kwaliteiten te verschaffen. Nieuwe levensvormen scheppen, op afstand communi- ceren, zich verplaatsen met hoge snelheden en het eeu- wige leven leiden: in het verleden waren dit soort van ‘supervermogens’ enkel voorbehouden aan goden. Maar inmiddels leven we in het tijdperk van de Homo Deus , de mens-god. De grote omwenteling die zich in de 21ste eeuw voltrekt , schrijft Harari, is de ontkoppeling van intelligentie en bewustzijn . En bij de rekenkracht van computers steekt de mense- lijke intelligentie nu al schril af. We kunnen weliswaar nog geen robots bouwen die gevoelens of verlangens hebben, het is niet eens zeker of we daartoe ooit in staat zullen zijn, maar het punt is dat dit er weinig toe doet. Bewustzijn is overbodig geworden . Tja... Toch zoekt Harari in zijn fascinerende boek (waar je niet bepaald vrolijk van wordt!) naar antwoorden op de vraag wat er gebeurt als de homo sapiens er inderdaad in slaagt te veranderen in een Homo Deus (wat God verhoede) en onderzoekt het rationele, materialistische denken van de huidige wetenschap, bedrijfsleven en techniek dat tegenwoordig zo dominant lijkt te zijn. Hij zoekt daarbij ook antwoorden in de spirituele tradities en vindt nieuwe wegen. Niet zonder reden draagt hij zijn boek daarom op aan zijn vipassana -meditatieleraar S.N. Goënka ‘d ie me met zo veel liefde zo veel belangrijke dingen heeft geleerd ’. Yfke Laanstra plaatst in haar boek zo haar kanttekenin- gen bij deze vooruitzichten en het haast kritiekloze opti- misme en schreef een opvallend en visionair boek, waar- in zij computertechnologie en menselijk potentieel met elkaar verbindt en schrijft over een toekomst waar we worden wellicht niet meer geboren worden, maar enkel nog gefabriceerd, gekloond, ontdooid, gedownload of geprint. In een wereld voorzien van kunstmatige intel- ligentie en vergeven van kunstmatige frequenties. Er vinden immense verschuivingen plaats, zowel op het wereldtoneel als diep in onszelf. Daarnaast bevindt de computertechnologie zich in een ongekende stroom- versnelling. Dit zou , zegt Laanstra, in de komende vijftien jaar ons menszijn en onze werkelijkheid radicaal en onherken- baar veranderen . Virtual Reality, ‘ wearables ’ zoals smart- watches en het ‘Internet of Things’ zijn booming . Biologie en technologie smelten steeds meer samen, denk aan de implantatie van chips, het printen van organen, nano-robotjes in je bloedbanen en het ‘ uploaden ’ van je mind in een computer. Wat zijn de implicaties voor ons bewustzijn, welzijn en menszijn: is er sprake van een upgrade of juist een downgrade ? Spirituele machines Yfke Laanstra wijst er in haar boek terecht op dat binnen het transhumanisme wel wordt gesproken over spirituali- teit, maar vanuit een zeer intellectuele benadering hier- van. ‘ In zijn boek ‘The Age of Spiritual Machines’ (uitgebracht in 1998, hetzelfde jaar als The Matrix -film) 3 voorspelt futuro- loog Ray Kurzweil dat we binnen afzienbare termijn zullen samensmelten met onze machines: uiteindelijk zullen we god-