14(4)17

21 Reflectie jaargang ı4 nummer 4, winter 20ı7 De Franse wetenschapper Dominique Moïsi ziet in Azië, het Westen en het Midden-Oosten als hoofdemotie res- pectievelijk hoop , angst en vernedering . Hoop in Azië geeft aan dat men zich er van de onder- drukker bevrijd voelt en dat die ontvoogding jegens deze op een (redelijk) respectvolle manier gebeurde, namelijk (vaak) via de weg van geweldloosheid. En voorts dat men perspectief ziet. Angst geeft aan dat Europa wel als eerste democratie kreeg, zij het in het begin net als nu in het Midden- Oosten – via intern geweld (o.a. dat van guillotine rond 1800); en voorts dat men welvaart en macht heeft, alle drie zaken, waarvan men bang is om die te verliezen. Vernedering als hoofdemotie in het Midden-Oosten; dat komt mede doordat delen daarvan een westerse kolonie waren, maar vooral doordat er ooit sprake was van het politiek en cultureel machtige mild-islamitische Osmaanse rijk, waaraan in 1918 een einde kwam. Dit laatste door eigen falen. Maar wat ook meespeelt is dat de democratie in de vorm van de ‘ Arabische Lente ’ zó laat kwam en tevens erg moeizaam verloopt... Mede door toedoen van het ‘chris- telijke’ Westen, de vroegere kolonisator, dat hen thans ‘overvleugelt’ in hun perceptie. Vernedering voedt haat . Als antropoloog voelde ik die daar wel in de gesprekken. Vooral jegens de vs , nadat George Bush jr. in 2003 meende (in zijn eigen woorden): ‘ Irak tot democratie te [ moeten ] bombarderen ’. En zoals empa- thie de immateriële kant van geweldloosheid is (dus het zich bevrijden van een onderdrukker zonder die als persoon af te schrijven), zo is haat de energie van het tegengeweld. Tegengeweld: ook nu bij ons als de energie van ‘haat-imams’, vaak uitmondend in wraak vanuit een zich vernederd voelen . Die wraak is nu complexer dan ooit vanwege de fanatieke religieuze dimensie, die zij thans heeft bij onder andere is (‘isis’) en Al Qaida . Natuurlijk: bij ons waren er vroeger ook perioden van meedogenloos religieus geweld, maar toch raakt die wraak ons nu zeer... Ook vanwege het zelfmoordgeweld tegen onschuldigen, zoals recent in Barcelona. En het versterkt de hoofdemotie angst bij ons. Reden dat het Westen – ook Nederland doet onopvallend mee – een luchtoorlog tegen de is begon en recent Iraakse grond- troepen hielp bij de slag om Mosul en nu helpt bij ‘de aanval op is -bolwerk Tal Afar’. Begrijpelijk, maar niettemin zorgelijk, omdat daarbij wordt vergeten dat zulks bij is en andere jongere jihadis- ten extra haat geeft, ook jegens ons. Tevens zorgelijk omdat Nederland en andere westerse landen op deze manier niet het voorbeeld geven dat actieve geweldloos- heid sinds Gandhi bij uitstek de strategie is van onder- op, de weg is van de ‘ underdog ’. Dus om zonder al te veel haat en wraak zich te kunnen bevrijden van onrecht en geweld. Dat die strategie wat ‘ out ’ lijkt vandaag, geeft aan dat we in de ondanks alles doorgaande bewustzijns- evolutie van de mens nu tijdelijk in een ‘ backlash ’ ( terug- slag ) zitten. Oorlog, zelfmoordgeweld en ons tegenge- weld polariseren nu eenmaal, ook in de vorm van opkomend populisme. Wie weet verandert dat gauw en wordt angst bij ons ook hoop zoals thans in Azie. Als we het in historisch per- spectief gaan zien, is er trouwens nu reeds alle reden voor hoop. Pas nog kwam er het bericht naar buiten dat het aantal moorden in 2016 (net als in 2015) weer wat is afgenomen. Het lijkt paradoxaal, maar ik denk in dezen vooral aan het sipri -onderzoek, aangevend dat in 1990 er mondiaal nog 26 gewapende conflicten waren en nu maar 11. Of aan het cijfer dat er zestig jaar terug jaarlijks 22 op de 100.000 mensen stierven door terrorisme en ge- weld en vandaag nog maar 5 op de 100.000. Mondiaal dus . We zijn er nog lang niet, maar we lijken (hoe vreemd ons dat ook in de oren klinkt) qua vrede echt de goede kant uit te gaan, ook volgens Steven Pinker van de Harvard-universiteit, die op grond van statistisch onder- zoek stelt dat we thans vanaf de middeleeuwen leven in de meest vreedzame tijd. De aanslagen zoals die in Barcelona zijn vreselijk, maar zijn geen reden tot doem- denken en negativisme. ● Januari 2015: in een zeldzaam vertoon van betrokken- heid bij de bomaanslag op de redactie van het satiri- sche Franse blad ‘Charlie Hebdo’ wandelden tientallen staatshoofden gearmd mee tussen de miljoenen die protesteerden tegen het buitensporig religieus geweld. Een strategie van haat of van empathie Hans Feddema Over de auteur Dr. Hans Feddema (1939) is cultureel antro- poloog, voorheen universitair docent aan de vu , historicus, publicist/columnist en initiatiefnemer van het Filosofisch Café Leiden . Feddema is een voormalig Nederlands poli- ticus; ook was hij mede-oprichter van de Evangelische Volkspartij en van Groen Links . Feddema bleef actief in Groen Links: hij was lid van het eerste partijbestuur, stond op de landelijke kieslijst van 1994 en 1998. Tussen 1998 en 1999 was hij lid van de Provinciale Staten van Zuid-Holland voor Groen Links en De Groenen . Daarnaast is hij lid van de kerngroep van De Linker Wang , het plat- form voor geloof en politiek binnen Groen Links. Hans Feddema publiceert regelmatig opiniestukken in dagbladen en tijdschriften.