14(4)17

Reflectie jaargang ı4 nummer 4, winter 20ı7 34 Linda Johnsen spreekt over spirituele eenzaamheid als mensen haar tijdens haar lezingen in de VS vertellen dat ze spiritueel eenzaam zijn. ‘ Hun ziel hunkert naar een zinvoller bestaan, naar een leven waarin het spirituelere een levende ervaring is, maar ze hebben niemand om hun verlangenmee te de delen en worden door vrienden uitgelachen omdat ze meditatielessen bijwonen .’ Onze cultuur, zo stelt Johnsen terecht vast, heeft vol- doende voedsel voor het lichaam en de geest, maar ze hongert de ziel uit. Dezer dagen kreeg ik de eerste Neder- landse vertaling in handen van Oswalds Spenglers ‘ De ondergang van het Avond- land ’, dat in het interbellum verscheen. (Het interbellum was de periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog.) Wellicht is het materialisme en rationele denken in het huidige Avondland wel debet aan die spirituele armoede waar- over Linda Jonhsen spreekt... De geschiedenis van de joden Deel 2: erbij horen (1492–1900) Auteur: Simon Schama Uitgever: Atlas Contact, 2017 Vlak voor de deadline kreeg ik deel twee binnen van Simon Schama’s ‘ De geschie- denis van de joden ’, en ik ga het binnen- kort bespreken; hierbij vast wat info. In 2013 verscheen het eerste deel (van de drie) van ‘ De geschiedenis van de joden ’, dat veel goede recensies kreeg, ook van mij in Reflectie . Deel 1 ging in op de periode 1000 v.Chr.–tot 1492, het tweede deel op 1492–1900. Het laatste deel behandelt dus 1900 tot op heden, waarin dus ook de Holocaust aan de orde komt, maar dat kan nog wel even duren. Schama vertelt als rasverteller over de verhalen van rabbijnen en filosofen, maar ook van degenen die zelden een plek krij- gen in de geschiedschijving: een dichter in het ghetto van Venetië, een bokster in Georgiaans Engeland, een bijbelverkoper in Amsterdam, een dovenleraar in achttiende-eeuws Frankrijk en een opera- componist in negentiende-eeuws Duits- land... De geschiedenis ontvouwt zich van India tot Galilea, van Virginia tot Istanboel. In de woorden van Schama is ‘de geschiedenis van de joden’ in feite een verhaal over de hele mensheid. Het is een boek dat Simon Schama altijd al heeft willen schrijven: ‘ Possibly the greatest story ever told ’, een grootse geschiedenis van het joodse volk in de geschiedenis van de wereld. Van Mozes tot psycho-analyse, van de Bijbel tot de westelijke Jordaanoever, van de cultuur tot en met de wetenschap: op al deze terreinen zijn joden van een beslissende invloed geweest op de ontwikkeling van de wereld. Zoals John Adams, de tweede president van de Verenigde Staten, ooit schreef: ‘ De joden hebben meer bijgedragen aan de beschaving van de mensheid dan willekeurig welk land .’ Schama vertelt dit verhaal met de weidse blik die hem tot één van de beste historici van onze tijd maakt: een geschiedenis waarin schoonheid en gruwelen een even grote rol spel. Net als in deel 1 vertelt Schama de geschiedenis van de joden aan de hand van ‘gewone’ mensen, waardoor het een vrij makkelijk leesbaar hoek werd. Toch passeren in zijn boek ook wel wat grotere namen en het is fascinerend te lezen hoe hij die in het grotere verhaal verweeft. Knap hoor! In het volgend nummer kom ik op dit 935 bladzijden tellende boek terug. De prijs is er ook naar: 49 euro, maar dan heb je ook wat! Het gezicht van een wereldrijk Groot-Brittannië in portretten Auteur: Simon Schama Uitgever: Atlas Contact, 2016 In ‘ Het gezicht van een wereldrijk: Groot- Brittannië in portretten ’ toont Schama zich opnieuw eenmeesterlijk en gedreven verteller. Wie een gezicht vastlegt, legt de geschie- denis vast , zo is de overtuiging van Simon Schama. De manier waarop Churchill ruziede met zijn schilder zegt iets over de politieke verhoudingen na de Tweede Wereldoorlog. Dat John Lennon een paar uur nadat hij in foetushouding was gefo- tografeerd door Annie Leibovitz, werd doodgeschoten, is een wonderlijk wrede speling van het lot. En de plaatjes van Charlie Chaplin of George Bernard Shaw die je bij een pakje sigaretten kreeg, zeg- gen iets over het begrip roem , dat steeds meer verschijningsvormen kreeg. Schama kijkt met liefde en aandacht naar schilderijen en foto’s uit de afgelopen eeuwen. Hij leest er de karakters in: daadkracht, dromerigheid, passiviteit, frustratie, irritatie. Zijn vertelling over Groot-Brittannië aan de hand van por- tretten ontstijgt de geschiedenis: zijn verhalen worden meesterwerkjes over menselijke emotie enmenselijk handelen. Hij beweegt zich met vertrouwde, stilisti- tische virtuositeit tussenkunst engeschie- denis om te laten zien hoe mensen leven met macht, liefde, roem en ondergang. Zo geeft hij een uniek beeld van een wereldrijk. De titel suggereert ten onrechte dat dit boek past in het rijtje over het Britse koloniale rijk, met onder andere recent werken van Ferguson en Barendse. Schama wilde namelijk eens een ander soort geschiedenis van het Britse rijk schrijven. Hij deed dat op een bijzonder originele manier, door zijn relaas op te bouwen aan de hand van overgeleverde portretten van personen, gegroepeerd in vijf thema’s: macht, liefde, roem, zelf- portretten en ‘het volk’. Lezers worden vergast op een bijzonder onderhoudende wandeling door de Brit- se geschiedenis, onder leiding van een erudiete gids, die vanuit de talrijke afbeel- dingen in zwart/wit en kleur veel vertelt over de gepresenteerde kunstwerken, hun ontstaan en hun makers, maar ook over wat die werken vertellen over de maatschappij waarin ze ontstonden. Aan de hand van iconische portretten brengt hij een kaleidoskoop van verhalen. Het levert een alternatieve kijk op de Britse geschiedenis op. Portretten zijn voor machthebbers een geliefd medium om hun belang tentoon te spreiden. Dat het wel eens anders kan uitdraaien, bewijst Schama’s relaas over het portret van Winston Churchill dat het Britse parlement bestelde naar aanleiding van zijn 80ste verjaardag. Ondanks verwoede pogingen van Church- ill om het beeld te beïnvloeden, was hij op werk te zien als een oude man die niet meer geschikt was voor zijn functie. En zo hangt Schama tal van anekdotes op, over de minnaressen van de Ameri- kaanse president Thomas Jefferson of van de Engelse koning George IV. Over hoe Van Dyck een Venetiaanse edeldame afbeeldde door afgietsels van haar dode lichaam te bestuderen. Bij momenten krijgt Schama de allures van een roddel- tante , zij het eentje die weet waarover hij spreekt en die veel research verrichtte. ‘ Het gezicht van een wereldrijk ’ is een spannende en verrijkende wandeling door de Britse geschiedenis onder leiding van