Reflectie 5(2).vp

SPIRI CLASSICA Lambèrt de Kwant Beethovens gevecht met materie en het leven perfect vertolkt Een koopje! Voor € 32 heb je zes cd’s met de complete sym- fonieën plus ouvertures van Beethoven in huis en wàt voor uitvoering! Het gaat hier om de lang verwachte opnamen door Anima Eterna o.l.v. Jos van Immerseel. Wie de gebruikelijke uitvoeringen van Van Beethovens symfonieën gewend (of daardoor verwend is!) is, zal de soms wat erg penetrante klank van de klassieke hobo’s en de veel zachtere klank van haar klarinetten wat minder kunnen waar- deren. Toch spelen de blazers van dit orkest in een ideale ba- lans, met hoorns die prominent zijn, maar niet overweldigend en trompetten die mogen doorblazen zonder het hele orkest plat te walsen. Anima Eterna nam onder leiding van Jos van Immerseel Beethovens symfonieën op tussen eind 2005 en eind 2007 in het Concertgebouw in Brugge. Doelstelling was van meet af aan de partituur van Van Beethoven volledig te respecteren. Zoals we dat van hem gewend zijn, ging van Immerseel ook hier op zoek naar historische bronnen, manu- scripten en eerste uitgaven. Waar het belangrijke keuzes be- treft, zoals tempi, bezetting, dynamiek of de balans binnen het orkest, tracht hij erachter te komen wat de eigen wensen wa- ren van Van Beethoven, zonder ook maar rekening te houden met de traditie. Innerlijke kracht Waar de eerste twee symfonieën in een klassieke interpretatie worden uitgevoerd, komt de 3e, ‘Eroica’ bijzonder overtui- gend en met veel zeggingskracht, over. Met een finale die veel innerlijke kracht uitstraalt en de klankkleuren van het instru- mentarium van Anima Eterna prima tot haar recht doet komen. De tempi van Van Beethoven lopen zo veel mogelijk door en de muziek spreekt voor zichzelf. In het cd-boekje schrijft Van Immerseel: ‘Ik heb moeten vaststellen dat bij het spelen op hedendaags instrumentarium de tempi inderdaad onspeel- baar lijken, omdat zowel het instrument als de speeltechniek en speelstijl, horen bij een ander soort muziek. Bij het uitpro- beren met Anima Eterna kwam ik tot de vaststelling dat Beet- hovens tempi juist zijn, maar slechts functioneren als ze gerea- liseerd worden met het juiste instrumentarium en een niet al te grote orkestbezetting door een orkest van professionele musici met kamermuziekprofiel.” De tempi die Beethoven boven zijn partituren schreef, lijken misschien wat snel voor een modern, tachtigkoppig symfonieorkest, maar passen in deze muziek perfect als men, zoals Anima Eterna doet, Beethovens keuze van instrumenten, kleine bezetting bij de strijkers en speelwij- ze secuur volgt.” Natuurlijk zullen de voorstanders van de traditionele inter- pretaties en de voorstanders van de zogenaamde authentieke uitvoeringen elkaar wel weer in de haren vliegen. Dat kan ook niet anders, vooral omdat niemand zover is gegaan in de con- sequente toepassing van de authentieke uitvoeringspraktijk als Jos van Immerseel. Het resultaat mag er zijn. In deze symfo- nieën in de lezing van Van immerseel is geen sprake van de gebruikelijke, wat logge structuur, een erfenis van de Roman- tiek. Het klinkt allemaal heel verfrissend, alsof er een stofkam doorheen gegaan is. De contrastdynamiek is hier in ere hersteld, de balans tussen strijkers en blazers. Gevecht met de materie Beethoven zwoegde op zijn werk en vocht verbeten met de materie, wat tot uiting komt in de handschriften, barstend van de doorhalingen en correcties. Voor zijn uitgevers moet hij een nachtmerrie geweest zijn; chaotische manuscripten en daarna alleen maar ontevreden brieven met gezeur over op het eerste gezicht de kleinste details. Wie die bestudeert, komt echter tot de conclusie dat ze inderdaad van groot belang zijn voor de uitvoering. Beethoven worstelde met de materie, met zijn doofheid, met het leven zelf. Hij was verre van gemakkelijk in de omgang en stootte veel mensen van zich af, maar hij had die eenzaamheid nodig om te worden, zoals Arnold Schönberg dat treffend verwoordde, “zich tot een profeet van het univer- sum te ontwikkelen”. Zonder zijn doofheid geen monumentale en profetische Negende symfonie! Zijn doofheid ligt zeker ten grondslag aan het apocalyptische karakter van de 9e en aan de bijna onrealistische moeilijkheidsgraad van het werk. In de interpretatie van Van Immerseel komt deze, met de materie en het leven worstelende, Beethoven volledig tot le- ven. En dat voor 32 euro! Philippe Herreweghe heeft een wat andere aanpak dan Jos van Immerseel. In zijn Beethoven-interpretaties combineert hij de verworvenheden van de historische uitvoeringspraktijk met de klankrijkdom en de levendige traditie van het moderne symfo- nieorkest om tot verrassend frisse en eigentijdse uitvoeringen te komen. Wat de interpretatie betreft, gaat Herreweghe op de eerste plaats uit van de structurele schoonheid van de Beethoven- symfonieën, niet van de verhalende inhoud. ‘De programmato- rische links zijn marginaal in deze werken en beslaan meestal maar een klein deeltje van de symfonie’, zegt hij, ‘De echte motor van deze werken is de muzikale inventiviteit die buiten de verbale wereld staat. Ik hou ervan analytisch te werken en te repeteren. Ik probeer de muziek voor zich te laten spreken, en vermijd er effecten op te plakken. Daarvoor moet echter zeer hard gewerkt worden met het orkest. Deze werken zijn zo ragfijn geconstrueerd, dat het jammer zou zijn als dat niet te horen is. Dat bereik je niet door speeches af te steken voor het orkest, maar door zeer indringend op de basismotieven te wer- ken, in de hoop dat het ene instrument het dan doorgeeft aan het andere: een voorbeeld van echte muzikale arbeid.” Herreweghe is van mening dat een groot deel van zijn er- varingen met historische instrumenten ook op de Filharmonie toegepast kan worden. ‘Met moderne strijkers kun je natuur- lijk niet de klank nabootsen van klassieke bogen en darmsna- ren, die ik nog mooier vind’, zegt hij, ‘Maar de aanpak hoeft in essentie niet verschillend te zijn. In de tempi, intonatie, vi- brato en vooral articulatie en frasering kun je de ervaringen gewoon doortrekken.” Het gaat hier om de derde Beethoven- cd van Herreweghe met de Filharmonie van Vlaanderen en hij laat hier inderdaad duidelijk horen dat met een modern symfo- nieorkest in principe alle verworvenheden van de authentieke