Reflectie 6(4) winter 2009.vp

De Magie van de Kerstnacht Johan Pameijer De essentie van de stilte De essentie van stilte is heiligheid. Met deze gedachte zouden we kerstnacht kunnen ingaan. Kerstmis is ons meest vertrouw- de feest. Tot alle geledingen van de samenleving dringt het door. Bijna iedereen ervaart de magie van de stille nacht, de nacht van de winterzonnewende. In die nacht wordt de mythi- sche geboorte van een spirituele held gevierd. Voor de Chris- tenen is dat Jezus van Nazareth, de eniggeboren zoon van God. De Romeinse aanhangers van het Mithraïsme noemden deze grote ziel Mithras, vanouds de Iraanse lichtgod Mitra, be- hoeder van de kosmische orde. Ook stond hij voor gerechtig- heid en de strijd tegen het kwaad. Mede daarom schakelden de Romeinen hem gelijk met de Onoverwinnelijke Zon, hun Sol Invictus , wiens feest met grote luister werd gevierd in de nacht van 24 op 25 december. Het spoor van de oude Mitra loopt door naar de vereerde Jezus Christus, wiens geboorte-uur viel in de nacht waarin de Zon zich opnieuw oprichtte, op weg naar het nieuwe jaar. Die nacht heeft een sterk magisch karakter. De stormen van het bijna afgelopen jaar gaan liggen en verblijven in diepe rust als in de kerken de aloude hymne “Stille nacht, heilige nacht’ wordt gezongen. Uit eigen ervaring weet ik hoe ontroe- rend dit moment is. Alle turbulentie trekt zich samen in het hart, in een louterende tel van diepe overpeinzing. Niets ver- stoort de rust. Er is vrede, alleen maar diepe, peilloze vrede en in die stilte daalt de heiligheid van de goddelijke Geest af in de harten van de mensen. Als je wilt openstaan voor dit god- delijke ogenblik, wordt het een krachtbron voor het hele ko- mende jaar. Dat nieuwe jaar wordt geboren uit de heiligheid van de kerstnacht. Het is een ware zegen dat stervelingen een dergelijk heilig moment mogen ervaren. Als je het moet beschrijven, val je stil. Er bestaan geen woorden voor om de ingedaalde eeuwig- heid van de kerstnacht te beschrijven. De Tibetanen spreken van een bardo. “Bardo” is de tussentoestand tussen de dood en een nieuwe geboorte. Volgens het Tibetaanse dodenboek duurt die periode 49 dagen, voor ons precies de tijd tussen Pa- sen en Pinksteren. Maar het begrip “bardo” kent meer beteke- nissen. Het is de stilte tussen de in- en uitademing, de sluimer tussen waken en slapen. Bardo is dat onbenoembare, bijna niet te definiëren ogenblik, waarin de eeuwigheid in onze wereld van tijd en ruimte indaalt. Heel even is ons bewustzijn verlost van de kluisters van tijd en ruimte. Het leven valt stil, maar is tegelijk overvol van passie en liefde. Het eeuwige Nu en het alomvattend Hier komen samen in een Niets dat vervuld is van de Volheid, het Boeddhistische Nirwana en het gnostische Pleroma in een miniseconde. Even ervaren wij een vleugje van het Koninkrijk der Hemelen. Wij kunnen het ook ervaren als het geboortemoment van de Geest in ons fysieke wezen, waarvan de geboorte van het Jezuskind in een Bethlehemse stal het zinnebeeld is. Over- drachtelijk wijst deze gebeurtenis in de richting van een kos- mische openbaring. Ons dagelijkse leven op een zandkorrel in de onmetelijke kosmos rept zich voort in een ontluisterend tempo. Nauwelijks blijft er ruimte voor de vraag wie we wer- kelijk zijn, wat de betekenis is van onze bezeten haast en waarom we dit allemaal doen. Omgeven door de diepe stilte van het universum doet ons ijltempo belachelijk aan. Wij zien de betrekkelijkheid van onze aanwezigheid in het heelal hoog- moedig over het hoofd. Wij beelden ons in de heersers over hemel en aarde te zijn en aanbidden “onze” god alsof het oer- beeld van de universele levenskracht ons hoogst persoonlijke eigendom is. “Hij”– want uiteraard kan de opperbouwmeester geen vrouw zijn – wordt nog door velen gezien als het knecht- je dat onze wensen mag vervullen. En Jezus, zijn zoon (en niet zijn dochter) en vertegenwoordiger op aarde zal ons aller die- naar zijn. Ons zicht op onze religie is vertekend tot een cirkel waarin ons ego de centrale zon is. Onze onderdompeling in het bardo van de kerstnacht helpt ons in te zien hoe verkeerd het is te denken in “groot” en “klein”, “veraf” en “dichtbij”, in “ik” en “gij” en in “man” en “vrouw”. Schoner dan de dagen De stille eenvoud van het nachtelijke midwinteruur herstelt de verhoudingen in de wereld. Tegenstellingen komen samen in een punt. Een kortstondig ogenblik manifesteert zich de een- heid van alle verscheidenheid in de bezieling van onze aanbid- ding. De kerstnacht “schoner dan de dagen” proclameert de victorie van de ziel. Het bewustzijn trekt zich samen in een centrum dat even onmeetbaar is als het universum. Microkos- mos en macrokosmos integreren “opdat de wonderen van de Ene zich voltrekken”, zoals dat zo fraai gebeiteld staat op de aloude Tabula Smaragdina van het Alexandrijnse Hermetisme. Een universele waarheid dient zich aan, terwijl wij oprecht en ingetogen, omgeven door kaarslicht en dennengroen, met el- kaar het “Stille Nacht” zingen. Ons diepste wezen verenigt zich met de heilige waarheid van de Graal, het gulden Vlies en de reeds genoemde smaragden tafel, mythische symbolen van de onverbroken grondslag van alle bestaan, ook wel de Chris- tus-in-ons genaamd. In de kerstnacht voelen wij ons een en ongedeeld in onze devote gevoelens voor het jaarlijks herdachte wonder van de spirituele incarnatie. De zon, onze Vaderster, voltooit zijn af- daling in de duisternis en keert zich naar het licht. Vanaf nu is hij rijzende en in de zwarte aarde voltrekt zich het wonder van de nieuwe bevruchting. Wat zich in de donkere bodem af- speelt, onttrekt zich aan onze waarneming. In stille verborgen- heid barst nieuw leven los uit minuscule zaden. Over enkele maanden voeden wij ons met de rijpe oogst. Amper beseffen wij hoe Geest en Stof hierin samenkomen om ons een waardig instrument voor de Geest te verschaffen. Onze lichamelijkheid staat ten dienste van de innerlijke spiritualiteit, het diepe besef van de universele wijdheid van leven en bewustzijn. Elk jaar weer symboliseert de opengebarsten weelde van de natuur de stille kracht van goddelijke aanwezigheid in de kern van al-wat-is. Misschien dringt tot ons door dat al deze