Refl Herfst 2010 7(3).vp

COMPASSIE —Verbindende kracht in een verscheurde wereld Ojas Th. de Ronde In november 2009, nu een jaar geleden, lanceerde de gerenommeerde Britse schrijfster Karen Armstrong het ‘Charter for Com- passion’. Dat gebeurde in een groot aantal steden over de hele wereld. In Amsterdam vond dat plaats op 12 november, waar het ondertekend werd door een aantal bekende Nederlanders uit de politiek, de wetenschap en verschillende religieuze en ethische tradities waarin ‘compassie’ altijd al een grote rol heeft gespeeld. Door het Charter te ondertekenen wilden de ondertekenaars inspiratie geven aan allen die zich inspannen voor een vreedzame wereld en een humane samenleving. Het was een uniek, we- reldwijd initiatief, dat stimulerend is voor de dialoog tussen de verschillende maatschappelijke en religieuze tradities. En dat een impuls wil geven om de morele crisis waarin wij verkeren te boven te komen. In dit artikel gaan we hierop nader in en onderzoeken daarbij welke bijdrage de politiek, de wetenschap en ook de boeddhis- tische en gnostieke tradities hieraan kunnen geven. Spreken zij elkaar tegen of vullen zij elkaar aan of versterken zij elkaar misschien? Charter for Compassion Het Charter is een kort en krachtig manifest dat het belang van ‘Compassie’ uiteenzet en dan een oproep doet om deze tot kern van ons leven te maken. Sterk verkort komt het hierop neer: · Compassie roept ons op om ‘anderen te behandelen zoals wij zelf behandeld willen worden’. · Waarom? Omdat wij ‘in wezen’ elkaars gelijken zijn en met elkaar verbonden. · Dat zijn wij vergeten door onze onbewuste leefstijl waarin de egotendensen van zelfzucht, haat en begeerte alle kansen krijgen. · Maar we kunnen ons hiervan bewust worden en deze zo overstijgen. · Dan hervinden wij de universele, wezenlijke eenheid van alle leven en kan de liefde en compassie met al wat leeft weer vrij stromen. · Dit brengt vanzelfsprekend op aarde een rechtvaardiger economie en een wereldgemeenschap die in vrede samenleeft. Er spreekt een grote, vernieuwende kracht uit deze tekst en het is dan ook geen wonder dat leiders van verschillende religieu- ze en sociale lagen van de maatschappij zich hier in kunnen vinden. Zo sprak op 12 november Job Cohen, de toenmalige burgemeester van Amsterdam, zich uit over de vernieuwende inspiratie van compassie. Ook rabbijn Awraham Soetendorp, filosoof Tariq Ramadan en econoom Herman Wijffels deden dat op hun manier. En in de namiddag werd er in verschillen- de workshops besproken hoe deze ‘gouden regel van compas- sie’ tot vernieuwende maatschappelijke initiatieven zou kun- nen leiden. Compassie bleek op die dag een verbindende en inspirerende kracht te zijn in een verscheurde wereld. Universeel inzicht Ik had het geluk die dag te mogen meemaken en hoorde daar tot mijn verrassing hoe Karen Armstrong de tekst ontwikkeld had, samen de Amerikaanse organisatie Technology, Enter- tainment, Design (TED) , een kleine non-profit organisatie die wereldwijd vernieuwende initiatieven ondersteunt (1) . Aand- acht geven aan deze ‘gouden regel’ leek me een gouden greep. Waarom? Wij kennen deze regel in de joods-christelijke traditie als ‘de kern van de wet’, en zij was ook bekend bij de Griekse fi- losofen en in de Westerse rationele traditie (2) . Maar als je verder zoekt, vind je hem ook terug in het Hindoeïsme. In de klassieke Mahabharata wordt gezegd: ‘Dit is de hoogste plicht: doe niet aan anderen wat jezelf pijn zou doen en wens hen toe wat je zelf verlangt’ (3) . En het Indiase Jaïnisme trekt hieruit de praktische conclusie: ‘Men dient alle wezens te behandelen zoals men zelf behandeld zou willen worden. Daar alle wezens pijn verafschuwen, dient men niemand te doden.’ Ook het Boeddhisme kent deze regel in de vorm van ‘de regel van mededogen’: ‘Kwets anderen niet met wat jou kwetst.’ En in het oude China formuleerde de wijze Lao Tze het eens als volgt: ‘Voor allen die goed zijn voor mij ben ik goed. En voor diegenen die niet goed zijn voor mij ben ik ook goed. Zodoende zullen allen er toe komen goed te zijn.’ (4) . En ook Kung Fu Tze (Confucius), de andere wijze die in het oude China de grondslag legde voor het sociale gedrag, gaf eenzelf- 8 Reflectie 7(3) herfst 2010 Karen Armstrong