Reflectie herfst 2012.vp

Terug naar de Basis Enkele gedachten over androgyn, vrouwelijk en mannelijk in samenlevingen en culturen Els Kikke “De autoriteit van een democratische wereldorde kan op niets anders worden gefundeerd dan op het opnieuw tot leven ge- wekte gezag van het universum.” — (Václav Havel) Gedreven door de noodzaak om te overleven gingen, miljoe- nen jaren geleden, onze voorouders, de eencellige bacteriën, op in meercellige organismen. Hiermee schiepen ze veiligheid en bestaanszekerheid en bewezen hoe overleven en leven een vreedzame aangelegenheid kan zijn. Toen onze matriarchale culturen, waar dit principe ook gold, het veld moesten ruimen voor de patriarchale culturen die hun bestaan zeker stelden door elkaar te bevechten werd ‘overleven’ het Leitmotiv. Authentiek natuurlijk gezag dat zich uitdrukt in efficiënte daad- en vormkracht moest het veld ruimen voor macht, controle en overrompelend leiderschap. De weerspiegeling hiervan vinden we terug in het verdwijnen van androgyne godheden ten faveure van mannelijke goden en van uiteindelijk één mannelijke god. Androgyn Rond 1500 tot 500 v. Chr. worden overal in de wereld andro- gyne godheden aanbeden. Er is bijvoorbeeld een beeldje ge- vonden van de Indiase god Shiva met links vrouwelijke en rechts mannelijke fysieke kenmerken. Het Hebreeuwse schep- pingsverhaal, voortkomend uit het Babylonische scheppings- verhaal, begint met ‘elohim’ een vrouwelijk word. Hiervan is afgeleid het Aramese woord ‘el’ ook wel ‘al’, dat ‘adem’, ‘leven’, ‘liefde’ en het ‘goddelijke’ betekent. ‘Elohim’ is later een mannelijk meervoud geworden dat ‘godin’ zowel als ‘god’ betekent. ‘Elohim’ blijft als schepper bestaan naast de nieuwe aanwinst, de mannelijke god ‘Jaweh’, die de uit het noorden komende veroveraars meebrachten. “Eerst wordt het licht door Elohim geschapen dat daarmee van de duisternis wordt gescheiden. Daarna de lucht, waardoor die van de wateren wordt gescheiden. Uit het water worden land en de zaaddragende planten geschapen. Op de vierde dag worden de sterren, de zon en de maan geschapen die over dag en nacht zullen heersen. Op de vijfde dag de vissen en de vogels, gevolgd door het vee, de reptielen, de wilde dieren en de mensen. De zevende dag is een rustdag. De eerste mens wordt geschapen naar het evenbeeld van Elohim, zowel mannelijk als vrouwelijk. Deze eerste mens heet Adam-Kadmon. Hij wordt opgedeeld in Adam en Eva.” Jodendom Het scheppingsverhaal in het Oude Testament komt ermee overeen. Het ademt androgynie, in de pluralis majestatis, een koninklijk meervoud. De schepping wordt als één wezen be- schreven, man en vrouw genaamd, waarin god zich uitdrukt. “En God zeide: Laat ons mensen maken naar ons beeld, als onze gelijkenis, opdat zij heersen over de vissen der zee en over het gevogelte des hemels en over het vee, en over de gehele aarde en over al het kruipend gedierte. En naar zijn beeld schiep hij hem; man en vrouw schiep hij hen.” In Genesis 2 wordt Adam geschapen en Eva uit zijn rib. Ook al is Adam een man, hij was toch, voor hij zich de rib uit zijn lijf trok, één met Eva. Nag Hammadi Uit de Nag Hammadigeschriften die onlangs zijn gevonden, blijkt dat de Aramees sprekende Joodse leraar Jezus de gelijk- waardigheid van man en vrouw predikte en god zag als man- nelijk zowel als vrouwelijk, dus ook androgyn. Zijn vrouw, en tevens één van zijn wijste discipelen, blijkt de door Petrus ver- guisde en in de kerk voor hoer uitgemaakte Maria Magdalena te zijn. In het Thomasevangelie beantwoordt Jezus de vraag, die hem door één van de apostelen wordt gesteld, over hoe zij het Koninkrijk Gods zullen betreden met: “Als ge van twee één zult maken en het binnenste als het buitenste en het buitenste als het binnenste en het bovenste als het onderste om het mannelijke en het vrouwelijke tot één te maken opdat het mannelijke niet mannelijk blijve en het vrouwelijke niet vrouwelijk .......... dan zult gij het Rijk binnengaan Het rijk, het is het binnenste van u Wanneer gij uzelf zult kennen Dan zult gij gekend zijn......” Kerkvader Clemens In een historisch christelijk document beschrijft een van de vroege kerkvaders, Clemens van Alexandrië, in het jaar 190 na Chr., god als zowel mannelijk als vrouwelijk, en mannen en 11 Reflectie 9(3), herfst 2012