Reflectie herfst 2012.vp

Mystieke tak Hindoeisme hecht veel belang aan innerlijke weg Aat-Lambèrt de Kwant Tot jou, die dit leest, spreek IK. Tot jou, die zoekt naar waarheid, vrede, liefde en geluk, komt IK BEN. IK BEN jouw zelf, jouw diepste innerlijk, dat alles weet en altijd geweten heeft en altijd is. IK, jouw goddelijke Zelf, breng je deze woorden om je te leren dat IK, je eigen ware Zelf, jouw enige leraar BEN. Mijn woorden spreek IK van binnenuit tot je uiterlijk, menselijk bewustzijn om te bevestigen dat alles wat jouw IK BEN in je altijd wist, maar nog niet heeft vertaald in duidelijke en begrijpelijke termen. Indien je bereid bent tot deze bewustwording in jezelf, volg dan aandachtig de uitleg die IK hierin geef en wéét dat het jouw hoogste ZELF is dat door deze bladzijden tot je spreekt. Het boekje ‘Het onpersoonlijke leven’ waaruit dit citaat komt, heb ik al zo’n twintig jaar in mijn boekenkast staan en heeft mij al die tijd geboeid en geïnspireerd. Het min of meer theo- sofisch getinte boekje wil een leidraad zijn naar het ware le- ven. De inhoud komt er kortweg op neer dat we als mens wor- den geleid en bepaald door wat zich ‘Ik ben’ noemt, de Vader, het goddelijke wezen. De mens moet dit in zijn leven realise- ren, loskomen van al wat hij dacht en leerde, de persoonlijk- heid overwinnen. Hij moet in zichzelf de eenheid bereiken met het onpersoonlijke allesomvattende. Het boek is vermoedelijk omstreeks1915 in de VS ontstaan, maar van de auteur J.S. Benner (gestorven in 1941) is verder niets bekend; er is in ieder geval geen beweging of centrum om hem heen ontstaan. Toch blijken velen het boekje te kennen en te koesteren. Dat ik het noem heeft ermee te maken dat het hier niet gaat om bepaalde rituelen of dogma’s, maar om onze innerlijke er- varing, onze innerlijke reis. Elke religie beschikt immers over een exoterische en esoterische, ofwel diep verborgen binnen- kant, ofwel de gnosis. Veel priesters, rabbi’s, pandits, imams, of dominees hebben doorgaans weinig tot geen kennis over die innerlijke kant, de gnostiek. Deze maakt niet of nauwelijks deel uit van hun theologische studie. Dit is de reden waarom velen van hen moeite hebben met mystieke ervaringen van ge- lovigen, zoals bijvoorbeeld een bijna-doodervaring. “Dit staat niet in mijn bijbel,” zei een dominee bits tegen een lid van zijn gemeente die een dergelijke ervaring had. Maar dat is aan het veranderen. Een aantal dominees en priesters organiseert zelfs gemeenteavonden over gnostiek en esoterisch bijbellezen. Meer aandacht dus, zij het aarzelend, voor de innerlijke aspecten van religie. Gnosis = religie van binnen beleven Die diep verborgen kant, het binnenste, wordt ook wel ‘gno- sis’ genoemd of ‘kennis van het hart’. De reden dat deze gno- sis geen deel uitmaakt van de geloofsbelijdenis van zo’n reli- gie, is dat gnosis pleit voor het vergaren van een bijzondere kennis. Die kennis zou er weleens voor kunnen zorgen dat de gelovige tot ‘wetende’ wordt, wat de macht van elk priester- schap kan doen wankelen. In alle eeuwen zijn de gnostici dan ook verjaagd, gewantrouwd, veroordeeld en verketterd. Van de hindoeïstische Samkhya tot de Tibetaanse lhag Thong, van de islamitische Moe’tazilieten tot de christelijke Katharen, het liep nooit goed met hen af. Gnosis biedt een religie die je diep van binnen beleeft. Maar het is ook een pad van kennis die je een helder inzicht geeft in je eigen leven en in de bedoeling van je bestaan in deze kosmos. Gnosis zoekt naar het ant- woord op de vraag naar zin en doel van het leven van de mens. Gnosis is ‘kennis van het hart’, niet-rationele kennis die wezenlijke antwoorden bevat en deze werd vaak slechts aan ‘íngewijden’ doorgegeven (1) . Ik noem enkele gnostische groeperingen en systemen: Ro- zenkruisers, Vrijmetselaars, Essenen, de joodse Kabbala, en de Indiase Vedanta. Het begrip ‘Dharma’ lijkt veel op het Chine- se ‘Tao’ en geeft een aanwijzing hoe je zou kunnen leven in overeenstemming met het doel ervan: je realiseren tot wat je in wezen bent. Een pad dat je leidt van onwetendheid tot kennis. Hoewel het hindoeïsme tal van geschriften kent, is het le- zen daarvan geen doel op zich. We bestuderen de geschriften om ons te laten inspireren en kunnen zo het pad op onze le- vensreis verlichten. Het hindoeïsme is in zijn zuiverste vorm – zoals eigenlijke alle religies van oorsprong – een ervaringsreligie. Uiteindelijk gaat het erom het goddelijke van ons eigen zelf te ervaren (2) . De ware yoga Yoga is een eeuwenoude wetenschap/filosofie uit India. In het Sanskriet betekent yoga ‘verbinden, verenigen’. Het ‘één worden’ van lichaam en geest staat centraal en wordt bereikt door middel van ademhalingstechnieken, houdingen (‘asa- na’s’) en meditatie. Hierdoor komen we tot rust. Het brengt to- tale ontspanning in ons lichaam en onze geest. Door de ont- spanning zijn we beter in staat aan te voelen waar we behoefte aan hebben en onze altijd maar doorgaande gedachtestroom wordt tijdelijk onderbroken, waardoor we onze energie op een betere manier kunnen gebruiken. In dit artikel komen verschillende vormen van yoga ter sprake. Traditioneel zijn er vier vormen van yoga: ‘karma’, ‘bhakti’, ‘gyaan’ en ‘raja’. In feite werden in het oude India met yoga al deze drie vormen gezamenlijk bedoeld. In zuivere yoga worden karma, bhakti en gyaan niet gezien als aparte stromingen, maar als de drie bestanddelen waar yoga uit bestaat. In de loop van de tijd werd dit vergeten en veranderde de definitie van yoga in wat wij in het Westen kennen als yoga, namelijk het uitoefenen van asana’s (poses). In feite valt het uitoefenen van asana’s onder hatha-yoga, dat een klein deel vormt van karma-yoga. Hindoe-geleerden wilden een wederopbloei van yoga zoals die beschreven was in de yogasutra’s creëren onder de men- sen. Zij zagen karma, bhakti en gyaan als drie aparte yogastro- mingen. Om mensen het inzicht te geven dat yoga al deze drie aspecten bevat, werd wat al duizenden jaren bekend was als yoga hernoemd tot raja-yoga, zodat het onderscheiden kon worden van wat men toen nog dacht dat yoga was. Yoga, nu dus raja-yoga genoemd, is de meest complete vorm van yoga omdat zij alle andere vormen van yoga omvat. Het systeem, de yogaleefregels, werd beschreven door Patan- jali in de yogasutra’s als het achtvoudige pad, ashtanga-yoga. 6 Reflectie 9(3), herfst 2012