reflectie78(1-2).vp

anderen leiden. De BDE’s hebben als zingevende factor hun nut bewezen, zowel voor de mensen die zulks ervaren hebben als voor hen die dat niet hebben, en hebben zelfs mensen let- terlijk het leven gered. Kenneth Ring 4 spreekt in dit verband over de preventie van suïcide. In het geval van suïcide staan mensen natuurlijk niet zomaar passief tegenover de dood, maar voelen ze zichzelf ge- drongen voortijdig hun leven te beëindigen. Opmerkelijk is dat een aantal personen hun voornemen niet uitvoerden nadat ze – al dan niet opzettelijk – met informatie over BDE’s in aanraking kwamen. Als voorbeeld van een benadering waarin sprake is van opzet, noemt Ring de rol die de BDE heeft gespeeld in de psychotherapie van suïcidale patiënten. Bij zijn weten was de eerste therapeut die in dit verband gebruikmaakte van BDE-ma- teriaal, de psycholoog John McDonagh uit New York. In 1979 presenteerde hij op een conferentie voor psychologen een rap- port, waarin hij zijn succesvolle behandeling van verscheidene suïcidale patiënten beschreef. Hij paste een techniek toe, die hij ‘ BDE-bibliotherapie’ noemde. Deze techniek bestond uit weinig méér dan zijn pati- ënten enkele relevante passages te laten lezen uit Raymond Moody’s boek Reflections on Life after Life. Daarna gingen therapeut en patiënt in gesprek over de uitwerking en de ge- volgen hiervan voor de situatie van de patiënt. MacDonagh meldt dat deze benadering in het algemeen veel succes boekt en niet alleen tot gevolg heeft dat men min- der aan zelfmoord denkt, maar ook leidt tot het voorkómen van zelfmoord. Van belang is vooral erbij stil te staan dat het effect van deze aanpak voor een belangrijk deel lijkt voort te komen uit het feit dat de patiënten uit deze verhalen de indruk kregen dat zelfmoord zinloos is. Na de dood zou men niet al- leen aanhoudend worden geconfronteerd met de oude proble- men, maar bovendien niet langer over de mogelijkheid be- schikken ze op te lossen. Zoals een van MacDonagh’s suïci- dale patiënten die bij het horen van de passages uit Moody’s boek in tranen uitbrak, al opmerkte: “Er is geen uitweg!”. MacDonagh voegt daaraan toe: “Ze raakte ervan overtuigd, dat ze nog in dit leven haar probleem diende aan te pakken, hoe moeilijk dat ook was”. Bovendien zouden volgens Ring deze mensen zwaar te lijden hebben gehad onder de gevolgen van deze onherroepelijke daad, waaronder vooral de pijn die anderen hierdoor ondergingen. Kortom, ze realiseerden zich dat het plegen van zelfmoord -indien men de implicaties van de BDE moet geloven- niet de gewenste uitdoving van het bewustzijn zou teweegbrengen. Dit dwong deze patiënten om andere manieren te vinden ter hantering van hun problemen. Zelfmoord was geen optie meer, omdat dit in zekere zin on- mogelijk is: men zou slechts het lichaam doden, maar nooit het Zelf. Sinds MacDonagh’s pionierswerk hebben ook andere hulpverleners, die op de hoogte waren van BDE’s, soortgelijke successen geboekt met suïcidale patiënten. De meest opmerkelijke van deze therapeuten is waarschijn- lijk de psychiater Bruce Greyson, werkzaam aan de Universi- teit van Virginia. Hij heeft zich gespecialiseerd in de behande- ling van suïcidale patiënten, en is de auteur van een klassiek geworden artikel over BDE’s en zelfmoord, waarin hij onder meer de implicaties opsomt voor de therapie aan deze mensen. Ring kan uit zijn eigen praktijk en ervaring aanvullend bewijs leveren voor de manier waarop de BDE heeft geholpen zelf- moord te voorkomen. Voor deze mensen was de BDE een levensreddende bevrijding. Ten slotte is uit onderzoeken van Kübler-Ross gebleken dat mensen die na een zelfmoordpoging terugkeerden en een BDE hadden, geen nieuwe poging meer deden. Zo bezien is de BDE zowel voor mensen met als zon- der die ervaring van toenemend belang voor zingeving aan het leven . Zingeving in een wereld waarin paradoxaal genoeg geen plaats lijkt te zijn voor zingeving,voor verwerking van verliessituaties en rouw, terwijl het met het oog op bijvoor- beeld suïcide voor de hand ligt hiermee rekening te houden. Behalve door de confrontatie met een BDE kan ook het con- tact met overledenen zelfdoding voorkomen, zoals Bill Guggen- heim dit beschrijft in het boek In het licht van de ziel 5 . Het gaat over mensen die van plan waren een einde aan hun leven te ma- ken. In veel gevallen hadden deze mensen al een uitgewerkt plan voor hun zelfdoding: ze hadden hun afscheidsbrief al geschreven, hun uitvaart al geregeld, hun eigendommen en huis- dieren weggegeven, enzovoort. In alle gevallen die Guggenheid c.s. onderzochten, was er een overleden dierbare die hen te hulp schoot en hen op andere gedachten wist te brengen. Ook zij kregen te horen dat zelfdoding niet de goede manier is om hun problemen op te lossen. Door de enorme, veranderende kracht van een zelfdodingsinterventie door een overledene, kregen deze mensen een tweede kans om op aarde de emotionele pijn, angst en verwaring die tot hun zelfdo- dingsplannen leidden, te verwerken. Guggenheim wijst erop dat het belangrijk is voor diegenen die in de hulpverlening met suïcidale mensen werken, dit soort ervaringen niet af te doen als psychopathologisch, als waanvoorstellingen die uit de eigen geest voortkomen. Als de therapeut ze als onecht bestempelt, kan dit ertoe leiden dat de patiënt zijn plannen voor zelfdoding toch uitvoert. Een ander bijzonder interessant aspect van zelfdodingsin- terventie door postume communicatie is, dat mensen die suïci- daal zijn, vaak bezocht worden door overleden dierbaren die zelf een einde aan hun leven maakten. Het lijkt er volgens hem dan ook op, dat overledenen die zichzelf om het leven brach- ten, een speciale missie hebben anderen daarvan af te houden. Zelfdoding mild beoordeeld Hoewel iedereen na verloop van tijd de mogelijkheid krijgt naar lichtere streken of sferen te gaan, wordt zelfdoding of het op eigen verzoek laten doden aan gene zijde niet gewaardeerd. Met “op eigen verzoek” wordt overigens niet euthanasie be- doeld. Een leven waarvan je kunt aannemen dat dit in feite geen leven meer is en waarvan je redelijkerwijs kunt zeggen dat de ziel zich nog niet heeft losgemaakt van het stoffelijk lichaam, maar bij wijze van spreken toch niet meer in het stoffelijk lichaam aanwe- zig is, zou in zo’n geval beëindigd kunnen worden. Verder zijn er tal van omstandigheden waarin iemand be- sluit zijn leven te beëindigen. Omstandigheden waarmee gene zijde wel degelijk rekening houdt. Iemand kan het aardse le- ven zo zwaar ervaren, zoals bijvoorbeeld manisch depressie- ven, dat zelfdoding vaak de enige uitweg lijkt te zijn. Denken we ook aan degenen die in hun ogen een ondraag- lijk lot wensen te beëindigen, of zich daaraan willen onttrek- ken, zoals in gevallen van gevangenschap, marteling, ziekte en geestelijk verval. Ook zijn er situaties denkbaar waarin men- sen zo wanhopig zijn door het overlijden van een geliefde dat zij deze in de dood willen volgen, om zo herenigd te worden. 17 Reflectie 1 (1-2) september 2004