Reflectie 10(4) 2013 winter.vp

maar ‘symbolisch’ of ‘allegorisch’, want alleen zo vond men de geestelijke betekenis ervan. In de tijd van Jezus was deze allegorische leeswijze al goed ontwikkeld, met name in de gnostische, Alexandrijnse school. De Jood Philo van Alexan- drië was hier een meester in, en ook bisschop Clemens van Alexandrië en de kerkleraar Origenes waren belangrijke voor- vechters ervan. Ook de Antiocheense school, waarin meer aandacht be- steed werd aan de letterlijke en historische betekenis van de teksten uit de Schriften, was er van overtuigd dat deze letterlij- ke betekenis niet meer dan een buitenkant was en dat de eigen- lijke betekenis zich pas ontvouwde in een dieper schouwen. Door Jezus de verhalen van de ‘universele godmens’ toe te dichten, hem zo mythisch in te kleuren en allegorisch te inter- preteren, vond zijn unieke boodschap makkelijker gehoor in de naar waarachtige spiritualiteit hunkerende, heidense wereld van het begin van onze jaartelling. Jezus kwam daardoor in de traditie van de Grote Meesters van die tijd en men was daar- door eerder geneigd naar zijn boodschap te luisteren en hem correct te interpreteren (3) . The Mystery Experience De vraag is natuurlijk of dit momenteel ook voor ons geldt. Voelen we ons nog thuis in deze ‘heidense mysteriegodsdiens- ten’? Of moeten we stellen dat we de ervaringen die hieraan ten grondslag lagen in onze moderne tijd zijn kwijt geraakt? Diegenen die in oktober dit jaar het ‘Mystery Experience Weekend’ met Timothy Freke in Werkhoven (4) hebben meege- maakt, weten dat de gnostische ervaring zoals die eens beleefd werd in de oude mysteriegodsdiensten nu ook in diepe lagen van ons zelf aanwezig is. Timothy Freke, een internationaal gerespecteerde autoriteit op het gebied van Bijbelonderzoek en spiritualiteit, heeft sa- men met Peter Gandy een spraakmakend boek geschreven: ‘The Jesus Mysteries’ (5) . Dit boek won de titel ‘Book of the Year’ van de Sunday Times. Wat was daar zo bijzonder aan? De schrijvers toonden in dat boek overduidelijk aan dat de verhalen over Jezus ontleend zijn aan de mysteriescholen van de klassieke oudheid. Dat maakt Jezus opnieuw interessant, maar anders dan in de kerken gebruikelijk is. Want waar gin- gen die mysteriescholen over? Doel was: ‘ken uzelf’. Die zelfkennis is ‘gnosis’, een diep innerlijk weten. En die kennis kan ervaren worden. Doel van de mysteriescholen was de ervaring van deze diepe kennis van het bestaan. In het weekend ‘The Mystery Experience’ dat Timothy Freke in Werkhoven (5) gaf kregen deelnemers de mogelijk- heid te ervaren wat deze ‘gnosis’ is. Timothy besteedde tijdens deze retraite veel aandacht aan oefeningen die de basis zijn voor het ontwaken van ‘het diepe zelf’ en ‘eenheid in liefde’ en wisselde die af met speelse uitleg over de achtergronden van de ‘gnosis’. Voor de deelnemers was het een intense ervaring, die ove- rigens moeilijk te omschrijven was. Maar men herkende het van elkaar als iemand zei: diepe vrede…verbinding met alles… Christus in ons … alles omvattende liefde … innerlijk weten … Boeddha-natuur . Een eeuwig Lichtrijk Het is precies deze diepere ervaring waar het evangelie van Thomas naar verwijst. In mijn vorige artikelen in Reflectie (6) mocht ik al enkele van de geheimen van dit unieke evangelie onthullen. In dit artikel mag ik dieper ingaan op de vraag hoe ieder door ‘gnosis’ een Christus kan worden en zo het Rijk Gods binnen gaan. Volgens het Thomasevangelie is Jezus hierin verrassend radicaal. Om dat te begrijpen moeten we beseffen wat voor verwachtingen in de tijd van Jezus bestonden over ‘het ko- ninkrijk’. De wortels hiervan gingen ver terug in de Joodse ge- schiedenis, tot in de tijd van Mozes rond 1200 BCE. Het ko- ninkrijk was toen het ‘beloofde land’, het land Kanaän dat door Jahweh aan de Israëlieten beloofd was. Daar zou God zijn koninkrijk stichten. Maar in de praktijk was het anders gelopen. Het gebeuren in het beloofde land was een geschiedenis geworden van rampspoed op rampspoed en God had zich ontpopt als een ja- loerse, toornige God. Was dit het verwachte koninkrijk? Het was nog erger geworden toen de Joodse elite rond 600 BCE in Babylonische ballingschap werd weggevoerd. Het leidde dan ook tot een heftige discussie over de vraag wat het koninkrijk nu werkelijk was. Men besloot tot een herformule- ring te komen. Die ontstond in Babylon door contact met de leer van Za- rathustra, waarin een eindstrijd in het vooruitzicht werd ge- steld tussen de machten van de Duisternis en het Licht. Op het einde van deze strijd zouden alle mensen die ooit geleefd heb- ben voor een goddelijke rechtbank moeten verschijnen en ge- oordeeld worden. Na deze eindstrijd zou er een ‘eeuwig ko- ninkrijk van vrede en licht’ komen, waarin alleen diegenen over wie goed geoordeeld was zouden worden opgenomen. Daniël, één van de Joden in Babylon, vernam dat en her- formuleerde de vroegere belofte van Jahweh over het ‘beloof- de koninkrijk’ als volgt: het is niet een plek op aarde maar het Lichtrijk aan het einde van de tijden (7) . Dat maakte een diepe indruk op de Joden en ze namen deze opvatting mee toen ze weer terug mochten naar Israel. Wonderlijke verwachtingen Zo kwam het dat in de tijd dat Jezus leefde de verwachting van dit ‘Godsrijk van Licht en Vrede’ een vanzelfsprekend on- derdeel was geworden van het Joodse geloof. Er heerste zelfs, in de crisis van die dagen, de euforische verwachting dat de eindstrijd spoedig gestreden zou worden en dat Gods Konink- rijk zou worden gevestigd door de rechtmatige opvolger van David, de Gezalfde, de Messias. Die zou de oude wereld ver- nietigen en de poorten openen van een hemels Godsrijk. Dan zouden degenen die de geboden van Jahweh trouw hadden op- gevolgd opgenomen worden in het nieuwe, eeuwige Lichtrijk. Hoe letterlijk dit geïnterpreteerd kan worden werd onlangs nog eens duidelijk gemaakt door de christelijke, fundamenta- listische rechtervleugel van de Amerikaanse Republikeinen. Medio oktober, op het dieptepunt van de discussie over de schuldencrisis, weigerde deze groep elk compromis over het schuldenplafond, ook al zou dit daardoor heel Amerika en daarmee de wereldeconomie in een afgrond storten. Volgens hun woordvoerders was de ‘eindstrijd’ begonnen en zou het instorten van de wereldeconomie alleen maar een zuiverende werking hebben. Zoals het Congreslid Michele Bachman zei: ‘De wereld maakt nu het einde der tijden mee, maar ik zie dit niet als iets negatiefs. We gaan door een grote crisis, maar daarna zal de Messias terugkeren. We moeten ons verheugen. Maranatha, kom Heer Jezus. Zijn dag is nabij’ . (8) 17 Reflectie 10(4), winter 2013