Reflectie 10(4) 2013 winter.vp

Dimensiewissel – Wat er gebeurt als jouw haakje aan de vierdimensionale wereld loslaat (eerste deel) Jim van der Heijden In de afgelopen eeuw heeft de natuurkunde theorieën voortgebracht die de gedachte van tafel vegen dat alles wat wij zijn op de een of andere manier door de stof wordt voortgebracht. Dit dringt onvoldoende door bij hen die zich bezighouden met de werking van het brein en de psyche, waardoor zij hardnekkig vasthouden aan het reductionistische mensbeeld. Daaraan wordt in dit arti- kel tegengas geboden. Eerst wordt het uit deze theorieën oprijzende wereldbeeld besproken. Daarna wordt ingegaan op de bin- ding tussen onze onstoffelijke essentie en ons stoffelijke lichaam. Het artikel eindigt met een bespreking van de elementen uit de bijna-doodervaring binnen de context van het voorafgaande. (Dit is deel 1 - het volledige artikel verscheen reeds in Terugkeer 24(3-4), de special n.a.v. van het 25-jarig jubileum van St. Merkawah - het tweede deel verschijnt in het voorjaarsnummer.) Het Blokuniversum (1) Tijdens het kijken naar een speelfilm vormen de beelden die we zien en gezien hebben het heden en het verleden van het filmverhaal en liggen de beelden die we nog niet zagen in de toekomst daarvan. In werkelijkheid zijn alle beelden sinds de vervaardiging ervan op de filmrol aanwezig. Het verleden, het heden en de toekomst in de film zijn illusoir en het gevolg van het in één richting beeld voor beeld bekijken van de filmrol. Als we aanhaken aan de tweedimensionale wereld van de film ondervinden we beperkingen die er niet meer zijn als we de gewone wereld weer ervaren. We wisselen dan als het ware van dimensie en zien in één oogopslag de volledige filmrol in plaats van elk beeldje apart. In 1905 presenteerde Albert Einstein zijn speciale relativiteits- theorie. Door deze theorie mogen ruimte en tijd niet langer als afzonderlijke grootheden worden opgevat. Dit vormt de kern van een essay uit 1908 waarin Herman Minkowski – wiskun- dige en één van Einstein’s leraren – op de speciale relativi- teitstheorie voortbouwt. Hierin zijn ruimte en tijd aspecten van een verenigd geheel, de ruimtetijd. Minkowski toont ons een werkelijkheid die vier dimensies kent, drie ruimtelijke en de tijd. In de vierdimensionale ruimtetijd zijn alle gebeurtenissen – uit het verleden, in het heden en in de toekomst – aanwezig die het fysische universum bevat. Kort gezegd, er bestaan geen verleden, heden en toekomst. Alle materieelenergetische ge- beurtenissen met ieder hun plaats (drie ruimtelijke dimensies) en tijd (één tijdsdimensie) staan vast in wat het blokuniversum wordt genoemd. Blokuniversum en wereldlijnen Het blokuniversum stellen we ons voor als een kubus waarin tijd, lengte, breedte en hoogte alle gebeurtenissen uit het verle- den, het heden en de toekomst als punten in de kubus – het blok – vastleggen. Net als in een twee-assige grafiek elk punt een vaste plaats heeft, heeft iedere gebeurtenis in het blokuni- versum zijn eigen ruimtelijke plaats en tijd. Alle gebeurtenis- sen zijn even reëel, er bestaat geen voorkeur. De metafoor van de filmrol en de afzonderlijke beeldjes helpt ons nu om deze (de!) fysische werkelijkheid te begrijpen. In de afbeelding hieronder bevatten de bovenste kubussen afzonderlijke beel- den. Net als de beelden op de filmrol, maar dan driedimensio- naal in plaats van tweedimensionaal. In de kubus daaronder zijn deze driedimensionale beelden vastgepind door de vierde dimensie, de tijd, toe te voegen. Er is nu één blok met één lijn van bij elkaar horende gebeurtenissen ontstaan. Dit wordt een ‘wereldlijn’ genoemd. (deze afbeelding: met dank aan Tim Pickup) 23 Reflectie 10(4), winter 2013