Reflectie 11(1) voorjaar 2014.vp

Het Enneagram als Aangezicht van God Vick Nieuwenhuis Sinds geruime tijd maak ik deel uit van de Vrij-Katholieke Kerkgemeente te Zwolle. Tijdens de diensten raakt het mij geregeld dat twee belangrijke stromingen in mijn leven zo prachtig op elkaar aansluiten. Het betreft hier naast het VKK-lidmaatschap tevens mijn professie als enneagramtrainer. Vanuit dankbaarheid dat zowel de VKK als het enneagram op mijn levenspad zijn gekomen, schrijf ik dit artikel. Enkele gedachten over raakvlakken tussen beide deel ik graag via deze weg omdat hun innerlijke zuiverheid me zo inspireert. Negen typen van het Enneagram Graag start ik deze gedachten over de raakvlakken met een korte uitleg van het enneagram. Dit eeuwenoude, dynamische model onderscheidt negen persoonlijkheidsstructuren. Alle negen typen kenmerken zich door verschillende onbewuste drijfveren, ze kijken door ande- re typespecifieke brillen naar de wereld. Hierbij is van belang op te merken dat het niet in eerste instantie gaat over ‘gedrag’, maar over de ‘onderliggende motivatie’ van gedrag. De kern is dus niet een gedragskenmerk als bijvoorbeeld stiptheid, maar eerder de reden van die stiptheid, de drijfveer erachter. Het enneagramtype betreft je eerste neiging, je impuls. Wat heeft automatisch je aandacht? Na onze puberteit krijgen we door zelfreflectie gaandeweg meer inzicht in onze persoonlijkheid. Door feedback van an- deren en onze eigen innerlijke criticus stellen we tijdens het leven ons gedrag steeds bij. Het enneagram stelt dat die eerste neiging, de motivatie achter gedrag, niet verandert in de loop van de tijd, maar de steeds aanwezige drijfveer blijft. Daarom is het van essentieel belang te benadrukken dat al- leen wij ons eigen type kunnen ontdekken middels zelfobser- vatie. We kunnen anderen geen type toekennen omdat we hun drijfveren niet weten. We zien enkel het gedrag en op basis van gedrag kunnen we niet typeren. Bij onszelf kunnen we ons bewustzijn vergroten door juist wél op onderzoek te gaan naar dieperliggende drijfveren. We houden niet van dogma’s bij de VKK. Een belangrijke reden om niet aan dogma’s te hechten is dat het mensen vast- zet, hun reikwijdte inperkt door te sterk te begrenzen. Een veel gehoorde opmerking tijdens lezingen is dat het enneagram mensen in hokjes zou duwen. Zelf geef ik dan meestal ter overweging dat het model dient tot bewustwording van ons eerste automatisme. Met be- hulp hiervan lukt het om los te komen uit oude, vaste patro- nen. Als we ons niet bewust zijn van de type-specifieke bril waardoor we de wereld bekijken, zitten we vast in dat kader van denken, voelen en handelen: ons type. Mysticus G.I. Gurdjieff (1866-1949), die o.m. het enneagram naar het Wes- ten bracht, noemt dat ons bewustzijn dat in slaap is. Als we kiezen voor zelfonderzoek, bijvoorbeeld aan de hand van het enneagram, verruimen we ons blikveld en ontstaat er in ons- zelf meer evenwicht. Aanvullend: we kunnen de negen typen ook zien als ver- schillende facetten in onszelf. Uiteindelijk zijn we allemaal verbonden met de eenheid en daarnaast is niets menselijks ons vreemd. “Als de vensters van de waarneming schoongemaakt zouden worden, dan zou alles aan de mens verschijnen zoals het is, oneindig.” (William Blake) Belangrijk dus om het model niet dogmatisch op te vatten, maar slechts als een kader waarbinnen je tot genuanceerde zelfobservatie kan komen. De dynamiek binnen het model maakt dat het veel verschillende facetten heeft die je in eigen leven kan ervaren. Helen Palmer, baanbrekend voorvechtster en schrijfster van o.m. ‘Handboek Enneagram’, zegt: “Je hoeft het model niet te aanvaarden zoals het is. Experimenteer ermee, kijk er kritisch naar en merk wat het je brengen kan in je leven.” Door jarenlang exploreren, reflecteren en groeien met hulp van onbeschrijflijk veel mensen is de kennis uit het enneagram in de loop van de tijd tot stand gekomen. Het delen van deze genuanceerde en gedetailleerde kennis gebeurde binnen zowel Christelijke, Boeddhistische als Soefistische kringen. Dit ‘exploreren in onszelf’ sluit naadloos aan bij een van de drie doelstellingen van de Theosofie: “Het onderzoeken van de onverklaarbare wetten in de natuur en van de vermo- gens die in de mens latent aanwezig zijn.” Gnosis Doelstelling van het enneagram is het opdoen van zelfkennis. Ieder enneagramtype ervaart eigen, specifieke vanzelfspre- kendheden. Werken aan drijfveren en onderliggende patronen brengt verdieping in ons leven. Door zelfreflectie en zelfobservatie toe te passen ontstaan inzichten en zelfkennis. Zelfreflectie om terug te kijken naar wat er gebeurde om zo meer wijsheid te vergaren. Zelfobserva- tie is het naar binnen keren in het ‘nu’, om inzicht op te doen. Geen dogma dus, maar juist een specifiek middel tot groei. 21 Reflectie 11(1), voorjaar 2014