13(4)16

14 Reflectie jaargang 13 nummer 4, winter 2016 Wie is er bang voor gnosis? Naar een artikel van Jacob Slavenburg, enigszins bewerkt overgenomen uit Bres nummer 153 van 1992 Gnostiek staat steeds sterker in de belangstelling. Dat is begrijpelijk en verheugend. Begrijpelijk omdat de spectaculaire vondst van een kruik met 52 voor het merendeel gnostische geschriften bij het Egypti- sche stadje Nag Hammadi ook buiten wetenschappelijke kringen aandacht krijgt; verheugend omdat het het een totaal andere gezichtshoek biedt op filosofische en godsdienstige stromingen, inclusief het chris- tendom, aan het begin van onze jaartelling. Tot zover is er niets aan de hand. De groeiende kritiek is echter gericht op de actuele waarde van de gnosis. Zij wordt door sommigen echter nog steeds als gevaarlijk gezien. Is er reden om bang te zijn voor de gnosis? Christiaan de Moraaz Imans Gnosis Gnosis is kennis , inzicht . Gnosis is het weten van binnenuit . Gnosis is universeel en niet gebonden aan een filosofisch of religieus systeem. Gnosis staat voor de eenwording van de tweeheid, oftewel het opheffen van de dualiteit in ieder mens. Daarbij dienen we de exoterische en de esoterische gnosis van elkaar te scheiden. De exoterische gnosis is de kennis die doorgegeven is van inwijder tot ingewijde. Op dat punt aangeland is de gnosis esoterisch geworden, omdat zij in verbinding gebracht wordt met het oude diepe weten, dat aan de bron van de menselijke ontwikkeling staat. De wetenschap heeft zich tot nu toe voornamelijk bezigge- houdenmet de exoterische gnosis; de gnosis die op de een of anderemanier zichtbaar was enwaarvanuiterlijke docu- mentenbestaan. Vooral na de ontdekking bij NagHammadi is het wetenschappelijk gnosisonderzoek geïntensiveerd. Zuiver wetenschappelijk onderzoek kan ons echter niet tot de kern brengen. Er zal altijd een kloof blijven bestaan tussen het uiterlijke weten en het innerlijke weten, zo lang het ene geen aansluiting krijgt met het andere. Ieder mens draagt de gnosis in zijn hart, eenvoudigweg omdat de gnosis de kennis van het goddelijke is en ieder mens God in zich draagt. Daarom zeiden die oude gnostici ook: ‘ Wie zichzelf kent, kent het Al. ’ Wie in zichzelf gegraven heeft totdat hij aan de goddelijke kern is gekomen, die heeft ook gnosis verkregen. Het is deze gnosis die van wezenlijk belang is. Eenmens kan alle teksten van Nag Hammadi of bijvoor- beeld de complete Geheime Leer van Helena Blavatsky uit zijn hoofd kennen en nog niet weten wat gnosis is. Als deze uiterlijke kennis geen aansluiting vindt met de eigen ziel blijft zij slechts uiterlijke kennis. Het streven naar innerlij­ ke kennis houdt echter niet in dat we de uiterlijke kennis numaar overboordmoeten gooien. Integendeel, uiterlijke kennis kan ons helpen dingen in onszelf inzichtelijk tema- ken. Ook daarin is sprake, zoals in alles, van een evolutie. De mens kan alleen dat oppakken waarvoor zijn bewust- zijn rijp is, openstaat. De westerse weg Rudolf Steiner noemde een van de wegen om via de uiter- lijke kennis tot innerlijk inzicht te komen, de ‘ rozenkruis- methode ’. Hij beval deze weg aan voor de westers ingestelde mens. De methode is gebaseerd op een volledige vrijheid van de leerling ten opzichte van zijn leraar. Iedere slaafse afhankelijkheid is daarbij uit den boze. Alle doorgegeven kennis zal eerst ‘geproefd’ moeten wordenmet het ver- stand alvorens zij opgenomen kan worden in de ziel. Dat ‘proeven’ vraagt wel een positieve grondhouding ten opzichte van het gebodene en een vaste wil om tot begrip van de zaak te kunnen komen. Steiner vond dat deze weg beter bij de westers ingestelde mens aansloot dan een kritiekloze adoptie van oosterse methoden. Oosterse methoden kunnen uitstekend gehan- teerd worden door mensen die voldoende inzicht hebben verkregen in de diepe wijsheid, waardoor deze wegen ge- dragen worden. Omde oosterse wijsheid te kunnen be- grijpen zal men echter eerst grondig kennis ervanmoeten nemen. En dat geldt eigenlijk voor alles. Net zoals het volkomen onvoorbereid gaan zittenmediteren en dan maar afwachten wat er komt, meestal niet het beoogde effect sorteert. Illustratie: The Flight of Icarus van Gabriel Picart (2004)