13(4)16

Reflectie jaargang 13nummer 4, winter 2016 16 Noten 1 Kali Yuga (Sanskriet: Kali Yuga , letterlijk: Tijdperk van ( de demon ) Kali (niet te verwarrenmet de godin Kali), ook bekend als het Duistere Tijdperk of Tijdperk der Ontucht. 2 Zoals Jezus het uitdrukt in Het gesprek met de Verlosser (Nag Hammadi Codex III, 5). 3 Johannes Verkuyl (1908–2001) was een Nederlandse zendeling en hoogleraar missiologie. 4 Bedoeling van dit boek is het geven van een kritische beoor­ deling van de nog steeds aan invloed winnende gnostische stromingen, waarvan NewAge de vergaarbak is. Dit is hard nodig, omdat gnostische stromingen pretenderen dat zij het Evangelie veel beter zouden begrijpen dan de Kerken. Dat is voor de Kerken een dodelijk gevaar, vooral als die gedachte ook nog onderbouwd wordt door priesters en pastors als Karel Douven ( Het Christendom op weg naar de 21ste eeuw ) en Hans Stolp ( Kijk, maar kijk met verwondering ). 5 Kranenborg studeerde theologie in Kampen. Hij promoveerde in 1974 op het proefschrift Zelfverwerkelijking . Hij was parttime verbonden en docent aan het instituut voor godsdienstweten- schappen van de Vrije Universiteit (VU) te Amsterdam. Hij specialiseerde zich in NewAge en andere nieuwe religieuze bewegingen (NRB). 6 Uit Het Evangelie van Thomas , logion 6. 7 Het Esseense Evangelie van de Vrede De inhoud van dit boek vertegenwoordigt slechts ongeveer eenderde van de volledige manuscripten in het Aramees die worden bewaard in de geheime archieven van het Vaticaan. Het bestaan hebben we te danken aan de Nestoriaanse pries- ters die, onder druk van de optrekkende horden van Dzjengis Khan (12e eeuw), gedwongen waren om vanuit het oosten westwaarts te vluchten, waarbij ze al hun oude geschriften en iconenmeenamen. De oude Aramese tekst dateert uit de derde eeuw A.D.Hoe deze teksten nu precies vanuit Palestina zijn terechtgekomen in handen van de Nestoriaanse priesters in de binnenlanden van Azië, hebben de archeologen tot nu toe nog niet voor ons kunnen reconstrueren. Het was in 1928 dat dr. Edmond Bordeaux Szekely (uitgesproken als Say-Kay ) de vertaling van het Esseense Evangelie van de Vrede kon publiceren. 8 Uit het Evangelie van Thomas , logion 14. 9 De geleerde Eberhard Nestlé geeft in zijn Einführung in das Griechische Neue Testament (Göttingen 1923, 5-48) zeer vele voorbeelden van onbedoelde en ookmoedwillige correcties. Vooral in de derde en vierde eeuwwerd er nog wel eens wat ‘verbeterd’ als dat paste in de toen vigerende gedachtengang. hebbenmoeite de innerlijke wetten van de uiterlijke te onderscheiden. ‘Zijn leerlingen vroegen hem...: Hoe wilt u dat wij vasten en hoe moeten wij bidden? Enmoeten wij aalmoezen geven? En welke voorschriften over het etenmoeten wij in acht nemen? Jezus antwoordde: Lieg niet en doe niet wat je haat, want voor de hemel zijn alle dingen openbaar. Want er is niets verborgen dat niet openbaar zal worden, en er is niets bedekt dat niet ontsluierd zal worden.’ 6 Jezus heeft het over een universele wet, die geldt voor alle leven; niet over een wet die door mensen bedacht is. In het Esseense Evangelie van de Vrede 7 zegt hij: ‘ Zoek de wet niet in de schriften, want de wet is levend, terwijl de schrift dood is. Waarlijk, ik zeg jullie, Mozes ontving de wetten van God niet op schriftmaar door het levendewoord. Dewet is het levendewoord van de levende God aan de levende profeten voor de levende mens. In alles wat leeft is de wet gegrift. Je vindt hem in het gras en in de boom, in de rivier en de berg, in de vogelen des hemels en de vissen uit de zee; maar zoek hem vooral diep in jezelf! ’ Volg de wet van je hart, zegt Jezus, anders heeft het geen zin en zal het eerder een negatieve uitwerking hebben: ‘Jezus zei tot hen: Als jullie vasten (alleen omdat het in de wet staat), zullen jullie zonde voor jezelf voortbrengen; en als jullie bidden (alleen omdat het zo hoort), zullen jullie worden veroor- deeld; en als jullie aalmoezen geven (omdat het een verplich- ting is), zullen jullie je geest schaden. Als jullie naar een land gaan en door de streken reist, en als men jullie ontvangt: Eet dan wat zij jullie voorzetten en geneest de zieken onder hen. Want wat jullie mond ingaat zal jullie niet onreinmaken, maar wat jullie mond uitgaat - dat zal jullie onreinmaken.’ 8 Het is de Liefde die de wet overstijgt. Het is de Liefde die tot werkelijke vrijheid voert. Enhet is voor die absolute vrijheid dat men altijd bang is geweest. Want wat kan er allemaal al niet gebeuren als iedereen zomaar vrij is? Men kon en kan maar moeilijk inzien dat volledige, bewuste vrijheid een zeer grote persoonlijke verantwoordelijkheidmeebrengt. Echte vrijheid kan alleen bestaan als die ten dienste van de ander existeert, maar niet ten koste van de ander! Liefde Nu kan direct aangevoerd worden dat de hierboven aange- haalde geschriften niet in de Bijbel te vinden zijn. Dat is juist. Eveneens is het juist dat in de Bijbel slechts een zeer beperkt deel opgenomen is van alle geschriften die er in de eerste eeuw circuleerden. Sommige geleerden tonen aan dat bijvoorbeeld Het Evangelie van Thomas stamt uit een traditie die ouder is dan de Bijbelse evangeliën en zeer pure, onopgesmukte uitspraken van Jezus bevat. Buiten dit is het een gegeven dat we, op enkele snippers van Het Evangelie naar Johannes na, slechts beschikken over originele bijbelteksten die niet ouder zijn dan de vierde eeuw. Hoewel ontstaan in de eerste eeuw, zijn ze pas na veel overschrijvingen, met alle kans op fouten van dien, en helaas ook door aanpassingen, correcties, inclusief bijvoegingen en weglatingen, tot ons gekomen. 9 Gelukkig bestaat er nog een geheel ander testament. Alleen al in de 20ste eeuwwerden vele geschriften ontdekt uit de eerste eeuwen van onze jaartelling. Uit een schat van vaak ontroerende teksten komen uitspraken en leringen van Jezus naar voren die zo groots zijn en zo bevrijdend werken dat ze regelrecht bedreigend zijn voor de bange mens. Jezus brengt de liefde. Jezus is de liefde. Jezus doet niets meer en niets minder dan ons op te roepen de liefde, de goddelijkheid in onszelf, te ontwikkelen, zodat we ‘niet langer een christen zijnmaar een Christus’, zoals zijn woorden opgetekend zijn in Het Evangelie volgens Filippus . Het wonderlijke is nu dat, door kennis te nemen van de pas ontdekte bronnen, andere oude geschriften, zoals de apocriefen, maar ook tijdloze openbaringen, naadloos in elkaar passen. Sterker nog, het lezen van de bijbelse evangeliën wint er sterk in diepgang door, omdat er onvermoede dimensies aan worden toegevoegd. Ze sluiten elkaar niet uit, zoals tegenstanders van de gnostische opvattingen poneren, maar vullen elkaar wonderwel aan. Daarbij zijn niet altijd de exacte woorden belangrijk, alhoewel, zoals aangehaald, deze soms zeer ontroerend zijn; meer van belang is het beeld dat oprijst, wanneer we open en onbevangen kennis kunnen nemen van een traditie die door de Kerk eeuwen- lang onderdrukt is. Te veel heeft men altijd vastgehouden aan letterlijke teksten, die soms zeer corrupt kunnen zijn. ‘ Het is de letter die doodt, maar de geest die levendmaakt ,’ zei Paulus eens. n