14(1)17

Reflectie jaargang 14nummer 1, voorjaar 2017 17 Over de auteur Trendwatcher en cultuurfilosoof Rinus vanWarven (1953) werkte vele jaren bij de hindoestaanse omroep OHM, die evenals andere levensbeschouwelijke omroepen door het vorige kabinet werdwegbezuinigd. VanWarvenkijkt naar dewereld (de cultuur) en probeert op het spoor te komenwat de belangrijkste items en trends zijn, en gaat daarmee vervolgens aan de slag als (foto-) journalist, programmamaker, presentator, uitgever, spreker en schrijver. VanWarven is dus ook actief als uitgever en doet boeken het licht zien op het gebied van zingeving, religie, cultuur, spirituele ont- wikkeling, geschiedenis en persoonlijke ontwikkeling. hebben. Spiritualiteit zet – als het goed is – aan tot ant- woord geven, tot bewust-zijn vande essentie vanmens-zijn. In het woord Hineni zit de essentie van leiderschap verpakt, net als in het Afrikaanse Ubuntu . In de oosterse tradities heeft men geen woorden voor ethiek, godsdienst, leider- schap en/of bestemming. In woorden als Hineni of Ubuntu ligt de kern van de menselijke opdracht op Aarde vervat. Appèl Bij de Frans-Joodse filosoof Emmanuel Levinas gaat het omhet horen van het appèl dat de Eeuwige, de Levende op ons doet in verantwoordelijkheid voor onze medemens. Dat wordt ook wel mededogen genoemd. Mededogen is de stem van God horen. De Levende vraagt van ons te horen dat hij woont in de Liefde, in de Vrede, in de Gerechtigheid, in de Compassie. Kortom: in de liefde vanmens tot mens, maar ook in het respect voor de medeschepselen en de schepping. Dus in die woorden van Leonard Cohen gaat het niet alleenmaar over de opmerking dat hij er klaar voor is om te sterven, maar omhet ‘ Heeft Umij geroepen? ’ Op welke vraagmoet ik antwoord geven... Het is een vraag over beschikbaarheid, Presentie. Zoals de Eeuwige altijd present, beschikbaar, is voor ons in zijn barmhartigheid. En wij mensen geven antwoord door te zeggen: ‘ Hineni, Hineni. Hier ben ik. Ik zal antwoord geven op jouw vraag, want jij kent mij... en ik ken jou. Ik weet wat jij vanmij vraagt aan liefde en barmhartigheid. Op U komt het aan...! ’ Verbolgenheid Dus Leonard Cohen zou Cohen niet zijn als zijn tekst niet ook een diepere betekenis zou hebben. Als hij alleenmaar zou zeggen ‘ Heer, ik ga dood, hier ben ik ’, dan was het een beetje zinloos verhaal. Cohen wil ook iets anders duidelijk maken, namelijk dat het alleenmaar aan de Heer van het Levende Leven is ommensen tot zich te roepen als het einde daar is. En zijn onderliggende verbolgenheid richt zich in dit lied tegenmensen die menen toestemming te hebben om te moorden en verminken in Gods naam. ‘ Hineni ’ was ook het letterlijke antwoord van Abraham toen God hem riep in Genesis 22. Omhem vervolgens op te dragen zijn zoon Isaac te offeren. Leonard Cohen zong daar in de jaren zestig al eens over, in The Story of Isaac : You who built these altars now [ jij die deze altaren hebt gebouwd ] To sacrifice these children [ omdeze kinderen op te offeren ] Youmust not do it anymore [ dat moet je niet meer doen ] Valse idealen En precies dat is wat er met de kinderen, met de planten en dieren, met de samenleving gebeurt. We offeren ze op aan valse afgoden, aan foute ideologieën, aan valse idealen. En hoe is het tochmogelijk dat leiders, leraren, priesters, journalisten, dominees en politici, koningen en presiden- ten, zelfs goeroes niet luisteren naar wat onze kinderen nodig hebben. Dat komt, zegt Leonard Cohen, doordat we op het verkeer- de been staan, op het verkeerde paard wedden en naar de valse afgoden blijven luisteren. ‘ Als zij de kaarten delen, kunnen we beter passen. Als zij de genezers zijn, blijven we beter gebroken en lam. Als aan hen de glorie toekomt, moeten wij ons doodschamen .’ We offeren onze kinderen op aan valse idealen. Dat is de hoogst actuele kritiek die hij nog eens onderstreept en nader uitwerkt in ‘ YouWant It Darker ’. Ook dit lied lijkt over religie te gaan, maar gaat bij nader inzien over iets anders: namelijk over dat wat zich als religie voordoet, maarminder is dan religie. Het gaat over de valse afgoden die ‘God heb- ben verstoten’: de God en de godsdienst van terroristen, fanaten, dwepers, zeloten . Speerpunt Er zit eenwezenlijke parallel in de Indiase wijsheidstraditie. De woorden ‘ Tat va ansi ’ hebben dezelfde diepgang. Letter- lijk vertaald staat er: ‘ I amThat ’. Waarbij niet gedefinieerd wordt wat That dan is. Maar in deze woorden worden onze menselijke vermogens tot liefhebben tot uitdrukking hebben gebracht. Mansukh Patel, de vredestichter die lange wandelingenmaakt om zijn wens tot vrede in de wereld te zetten, vroeg eens aan zijn vader enmoeder hoe hij met de problemen ommoest gaan die hij op zijn levens- pad tegenkwam. Zijn ouders waren vrienden en leerlingen vanMahatma Gandhi, die de dienende geweldloosheid tot speerpunt van zijn ‘ teachings ’ gemaakt heeft. Tat va ansi ‘ Mam, wat moet ik doen als ik mensen inmijn leven tegenkom die de liefde niet kennen? Pap, wat moet ik doen als ik inmijn leven in situaties terecht komwaarin er geen vrede en geen gerechtigheid is? ’ Het antwoord van zijnmoeder was onge- looflijk simpel en helder. Dat antwoord dat zijn ouders hem gaven is de bron van alle religies op aarde. Tat va ansi , zo zeggen ze dat in het Sanskriet. ‘ Ik ben dat. Hineni. Hier ben ik. Op mij komt het aan. Als er geen liefde in de wereld is, dan ben ik de liefde. Als er geen vrede is, dan ben ik de vrede. Als er geen gerechtigheid is dan ben ik de gerechtigheid. Ik ben dat. Ik ben dat alles. Ik ben dat allemaal. Hier sta ik, hier ben ik. Op mij komt het aan. ’ Vanaf zijn vroege jeugd stimuleerde zijn vader hemom advies vanMahatma Gandhi te volgen: ‘ Wees [zelf] de verandering die je wilt zien in de wereld .... Op jou komt het aan ...’ Daarmee is het numeer ‘Hineni’ dan ooit. ▪