14(2)17

Reflectie jaargang 14 nummer 2, zomer 2017 10 met de kruisvaarders mee en arriveerde in 1219 in het Egyptische Damiate. Thomas van Celano 4 beschrijft hoe Franciscus tijdens de belegering onverwachts – tot verbijstering van de kruisvaarders – het kamp verlaat en dwars door de vijandelijke linies naar sultan al-Kamil gaat. Daar onderhandelt hij over het stopzetten van de vijandelijkheden en de sultan komt met een vredes- voorstel. Dat wordt echter door de kruisvaarders niet geaccepteerd, tot groot verdriet en woede van Franciscus. Deze voorziet dan de ondergang van de kruisvaarders, maar durft dat niet te zeggen. Zijn metgezel, broeder Illimunato da Riëti, zegt hem dan: ‘ Het is niet de eerste keer dat men u voor gek verslijt. Ontlast uw geweten voor God en zeg wat u gezien hebt .’ Franciscus voorspelt dan de ondergang en een paar jaar later moeten de kruis- vaarders instemmen met hun verlies. In 1221 komt Franciscus hierop terug in de ‘ Regula non bullata ’ en zegt dan dat de broeders die vertrekken naar de Saracenen ( islamieten ) dit vrijwillig moeten kunnen doen en dat de beste manier is om met de islamieten om te gaan is: ‘ Geen twistgesprekken of woordenstrijd beginnen, maar omwille van God dienstbaar zijn aan ieder schepsel en belijden dat je christen bent .’ Karakteristiek voor deze houding is het bekende, aan Franciscus toegeschreven ‘Gebed om vrede’: ‘ Heer, maak mij tot een instrument van uw vrede; laat mij waar haat is liefde brengen, waar schuld is vergeving, waar tweedracht is eenheid; waar dwaling is waarheid; waar twijfel is geloof; waar wanhoop is hoop; waar duisternis is licht; waar verdriet is vreugde .’ Liefde voor de Aarde Bekend is van de Bogomielen dat zij vegetariërs waren, en van de Katharen dat zij grote liefde hadden voor de natuur en bekend waren met genezende kruiden. Ook Franciscus is bekend geworden vanwege zijn liefde voor de natuur en zijn sterfdag (4 oktober 1226) is in 1929 uitgeroepen tot Werelddierendag . Dit heeft niet alleen te maken met de legende dat hij met de vogels sprak of de vraatzuchtige wolf, die gevreesd werd door de bewoners van het dorpje Gubbio, tot bedaren bracht. Het is de totale houding van Franciscus die diep in de natuur altijd het goddelijke ervaart. Hierin was hij een echo van de prediking van Jezus die tijdens zijn predi- king in Galilea sprak over de vogels, de pracht van het onkruid langs de weg en de zorg van zijn Vader voor elke schepsel in de natuur. 5 Noten 1 Mantz van der Meer: Op zoek naar loutering ; oorsprong en ontwikkeling van de enkratische ascese tot het begin van de 13de eeuw . Academia Amsterdam, 1989. 2 Daniel Goleman: The Meditative Mind . Tarcher/Putman Inc., Los Angeles, 1988. 3 Bogomielen zijn in de tiende eeuw gesticht door de Bulgaarse priester Bogomiel, wiens naam ‘ hij die door God bemind wordt ’ betekent. 4 Thomas van Celano: Franciscus van Assisi ; eerste levensbeschrijving . Vertaling: A.A.C. Sier ofm; uitgever: Gottmer, Haarlem, 1976. 5 Mattheus 6. 6 url : https://nl.wikipedia.org/wiki/Zonnelied. 7 url : https://www.rkdocumenten.nl/dossier.php? dossier=427. Op het eind van zijn leven uitte Franciscus zijn bewon- dering, verwondering en liefde voor de natuur in een prachtig en nog steeds actueel ‘ Zonnelied ’ waarin hij de zon zijn broeder noemt, de maan zijn zuster en de Aarde zijn moeder. Hij voelt zich intens verbonden met zijn broeders wind en vuur en roept hen op om God te prijzen. 6 Zijn gedicht is één van de eerste Italiaanse gedichten en begint met ‘ Laudato si ’. Paus Franciscus begon op 24mei 2015 met deze woorden zijn bevlogen encycliek ‘ Over de zorg voor ons gemeenschappelijke huis .’ 7 Hij spreekt daarin zijn bezorgdheid uit over de verwoestingen die de mens- heid momenteel op Aarde aanricht. Hij spreekt over de opwarming van de Aarde, het uitsterven van dieren en vooral gebrek aan respect voor natuur en milieu. Dan zegt hij: ‘ Als wij de natuur en het milieu benaderen zonder verbazing en verwondering, als wij niet langer de taal van broe- derschap en schoonheid spreken in onze relatie tot de wereld, dan zal onze houding er een zijn van meesters, consumenten, genadeloze uitbuiters, niet in staat grenzen te stellen aan onze onmiddellijke behoeften. Als we, integendeel, ons nauw ver­ bonden voelen met alles wat bestaat, dan ontspringen soberheid en zorg spontaan. De armoede en soberheid van sint Franciscus waren niet slechts een laagje ascese, maar iets veel radicalers: een weigering om de natuur te beperken tot iets dat alleen maar gebruikt en gecontroleerd kan worden .’ Franciscus van Assisi blijft actueel in zijn Christusbe- wustzijn en in zijn boodschap van ‘vrede en alle goeds’ voor alles wat leeft. ●