14(2)17

De crucifix uit het kerkje van San Damiano Reflectie jaargang 14 nummer 2, zomer 2017 9 herkenbaar zou blijven in de armen en verschoppelin- gen van deze wereld. Franciscus dacht niet lang na en trok er op uit om de armen te zoeken. In 1204 trof hij een bedelaar en dat werd de grote ommekeer in zijn leven. Hij overwon zijn walging voor deze man, omhelsde hem en bood hem aan van kleren te wisselen. Opeens stond Franciscus daar in de stinkende vodden van een bedelaar en raak- te in extase. Het was zijn ‘inwijding op straat’. In zijn testament, geschreven vlak voor zijn dood in 1226, herinnert Franciscus zich dat moment nog levendig en vertelt hoe de Heer hem hierin had geleid. En hij zegt dan: ‘ Vanaf dat moment werd datgene wat tot dan toe voor mij zoet was geweest bitter, en wat bitter was werd zoet .’ Maar dat gebeuren was wel een klap in het gezicht van alles waar zijn vader voor stond, en een breuk was onvermijdelijk. Zijn vader werd steeds agressiever en toen deze hem op een gegeven moment woedend op de markt achterna zette, vluchtte Franciscus naar de plaatselijke bisschop, in wiens bijzijn hij al zijn kleren aflegde, een gelofte van armoede aflegde en zich ‘ont- vaderde’ met de woorden: ‘ De man die Pietro Bernardone heet is niet meer mijn vader, mijn vader is God in de hemel .’ 4 Een uniek moment, dat nog te bewonderen valt in een fresco van de beroemde schilder Giotto (1266–1337). Nu ik dat beeld weer zie roept het bij mij herinneringen op aan woorden van Jezus uit het gnostische Evangelie van Thomas. In logion 37 vragen de leerlingen van Jezus aan hem: ‘ Wanneer zul je je aan ons openbaren? Wanneer zullen we je zien? ’ En Jezus antwoordt: ‘ Wanneer je je kleren aflegt zonder schaamte, en je kleren opneemt en op de grond onder je voeten legt, zoals kleine kinderen, en ze vertrapt, dan zul je zelf een zoon van de levende worden, en je zult niet meer vrezen .’ Christusbewustzijn Franciscus werd ook steeds meer biddend gezien in de verschillende kerkjes. In het kerkje van San Damiano hing een groot kruis, als een icoon, dat daar was ge- plaatst door Syrische monniken die in de het nabijgele- gen Spoleto een kluizenarij hadden betrokken. Toen Franciscus daar bad, gebeurde er volgens zijn biografen iets bijzonder. In een visioen hoorde hij het kruis tot hem zeggen: ‘ Ga en herstel mijn kerk .’ Dat is de opdracht die Franciscus zijn hele leven is bijgebleven. Nu ik dit schrijf herinner ik me hoe dat kruis – toen ik het in mijn noviciaat voor het eerst zag – ook voor mij een openbaring was. In mijn jeugd was ik altijd gecon- fronteerd met een gekruisigde Jezus, gemarteld, van pijn verwrongen en boetend voor onze zonden. Ik had er vaak nachtmerries over want mij werd verteld dat dit ook mijn schuld was. Maar nu zag ik een totaal andere Jezus, Heer en Mees- ter op het kruis. Zijn ogen waren vriendelijk geopend, zijn armen in liefde uitgestrekt, en hij stond – als op­ gestaan uit de doden. Volledige acceptatie, totale ver- antwoordelijkheid voor wat er gebeurt. Dood en weder- geboorte, einde en nieuw begin in één groots moment. Dat beeld trof mij in mijn hart: Jezus als een Christus, een Gezalfde. Het kruis van Damiano gaf mij ook een eerste inzicht in hoe gnostische christenen Jezus zagen: als een Wijsheidsleraar die inzichten geeft in het leven zoals het is . Een beeld zonder de pijn van de wereld? Dat niet; ook niet voor Franciscus. Want in 1224, toen Franciscus op de berg La Verna een tijd van diepe meditatie door- bracht, verscheen hem in een visioen een engel met zes vleugels met kruiswonden in handen en voeten. Franciscus was er diep door geraakt, voelde tegelijker- tijd diepe pijn en extatische vreugde. Dit had ook fysiek effect op hem, want zijn biograaf Thomas van Celano schrijft dat ‘ bij Franciscus vanaf dat moment spijkers in zijn handen en voeten zichtbaar begonnen te worden .’ 4 Een fenomeen dat later ook bij andere heiligen, met name bij de beroemde Italiaanse franciscaanse kapucijn Padre Pio (1887–1968), zichtbaar werd. Vrede en alle goeds In het testament dat Franciscus op het einde van zijn leven liet opschrijven geeft hij ook aan wat het belang- rijkste is dat zijn broeders moeten doen: vrede in de wereld brengen. In de franciscaanse traditie is dit altijd een leidend motief gebleven. Armen en kanslozen ondersteunen, sociaal onrecht bestrijden, conflicten gezond leren oplossen – de volgelingen van Franciscus hebben dit in de geschiedenis altijd tot hun kerntaken gerekend. Wat minder bekend is, is het feit dat Franciscus zelf hierbij een briljant voorbeeld heeft gegeven dat ook op dit moment, nu de spanningen tussen christenen en islamieten weer oplopen, tot voorbeeld kan dienen. Omdat voor Franciscus het geweld dat de kruistochten in de wereld brachten een gruwel was, trok hij in 1219