14(2)17

Reflectie jaargang 14 nummer 2, zomer 2017 16 De ontmenging der verschillende geloven De verwijdering tussen joden en christenen was te wijten aan de vervolgingen en executies van de helle- nistisch-joodse christenen. Beginnende omstreeks het jaar 42 met Stefanus, en later vanaf ongeveer 60 tot en met de verwoesting van de Tempel door de Romeinen in 70 na Chr. Toen trokken alle joden weg en werd door een joods ‘concilie’ bestaande uit Farizeeërs in de buurt van Jaffa besloten tot een formele excommunicatie van de christenen en een ‘ vervloeking van de ketters ’ (de Jezus- mensen dus). Dit moest bij iedere dienst in de synagoge opnieuw herhaald worden. Vanaf dat moment was er dus een scheiding tussen de joden en de Jezus-mensen, die later christenen werden genoemd. Maar ook bij de groep Jezus-volgers bestond er een anti- judaïsme. Dit is terug te vinden in de evangelies van Mattheüs en Johannes. Verschillende liturgische grondhoudingen Er zijn essentiële verschillen tussen de liturgische grondhouding van beide godsdiensten. In het christen- dom groeide door de eeuwen heen een grondhouding van een verstoorde relatie tussen God en de mens. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de interpretatie van de ‘zondeval’ en ‘erfzonde’. Die kon alleen hersteld worden door het offeren van Gods zoon door menswording, lijden en opstanding... het Paasgebeuren dus. ‘ Daardoor ,’ zegt Peter ’t Riet in zijn boekje ‘De joodse oorsprong van de christelijke eredienst’, ‘ is de eredienst voor christenen vooral de expressie van een transcendent heils- gebeuren, waaraan zij zich onderwerpen ten einde deel te krijgen aan de verlossing .’ De liturgische grondhouding van het jodendom daar- entegen wordt gekenmerkt door het partner-zijn van God en mens, niet alleen in het scheppingsproces, maar altijd. Hoewel de mens weet dat hij nog een onvolmaakt beeld van God is dat naar volmaaktheid kan groeien. In het jodendom kan iedere mens zich recht- streeks wenden tot God, kan iedere mens een eredienst leiden, in het christendom gaat dat via een gewijde priester. In het christendom wordt vooral door de pries- ter gesproken namens God. In de joodse gemeente wordt door of namens de gemeente tot God gesproken. Die draaiing van de christelijke grondhouding schrijft men toe aan de grote toestroom van Grieken en Romei- nen, ‘heidenen’ dus, die deze grondhouding vanuit hun Griekse en Romeinse godendom meebrachten. Deze grondhouding is heel belangrijk. Gaat het nu om theologie: kennis van God, of is de vraag zoals in het jodendom: hoe moet de mens zich tegenover God gedragen? Ook is het belangrijk ons te realiseren dat het joden- dom één God ‘ Jahwe ’ had in die tijd. Het vrouwelijk aspect (‘ Shekinah ’) was al een paar honderd jaar eerder uit de Tempel verbannen. En daarbij komt nog dat het christendom een God in drie aspecten kent, de Heilige Drievuldigheid. Misschien moeten we ons in de komende tijd eens goed bezinnen hoe de grondhouding van onze Vrij-Katholieke Kerk is. Wat vinden we terug in onze ‘ missie en visie ’ (op- genomen aan het einde van dit artikel) of eventueel op de informatiepagina ‘ De Vrij-Katholieke Kerk in een notendop ’ op bladzijde 4 van dit nummer? Als je je daar goed in verdiept, zie je dat je de vrij-katho- lieke gedachte in die tekst over de grondhoudingen niet echt kunt terugvinden. Nu is het aantal christelijke kerken ook heel groot en zeer divers, dus het is niet verwonderlijk dat het niet lijkt te kloppen. Vooral ook omdat de vkk wel een christelijke kerk is, maar ook geënt op theosofie en gnosis en bovendien een open blik heeft naar andere godsdiensten, zoals boeddhisme en hindoeïsme, soefisme, etc. Hierdoor is er niet veel kans op dogmatisme. Laten we om een beeld te krijgen van dat verschil in grondhouding bij voorbeeld eens kijken naar de opbouw van de erediensten (zie tabel onderaan deze bladzijde). Opmerking: bij het vijfde onderdeel van de christelijke liturgie is God zo genadig de gemeente op te nemen in zijn programma met de Wereld. (Tot zover Peter ’t Riet in zijn brochure ‘ De joodse oorsprong van de christelijke eredienst .’) Wat gebeurt er zoal bij een dienst in een synagoge en wat herkennen wij daarvan nu nog in onze kerk? – psalmen : wij zingen die bij o.a. Prime, Completen, Ves- pers, Lange Vorm, maar de teksten die wij gebruiken In de synagoge verloopt de eredienst als volgt: onderdeel van de dienst functie 1 inleidende gebeden gebedsoefeningen 2 Sjema /Heiligen van de gemeente neemt Gods Naam koningsschap op zich 3 hoofdgebed gemeente zoekt gemeen- schap met God 4 Thora -lezing gemeente leert de levens- praktijk 5 afsluiting wending naar het dagelijks leven In het christendom is de opbouw als volgt: onderdeel van de dienst functie 1 openingsritus/veroot- voorbereiding op ontmoe- moediging ten met God 2 woorddienst, lezing of God spreekt de gemeente preek toe 3 geloofsbelijdenis de gemeente antwoordt bevestigend 4 eucharistie God laat de gemeente toe aan zijn tafel 5 wegzending God zegent en geeft opdracht voor de wereld Tabel: de parallellen en de verschillen tussen de joodse en de christelijke liturgie, voor de overzichtelijkheid verdeeld in vijf gelijkwaardige fasen