14(2)17

Reflectie jaargang 14 nummer 2, zomer 2017 29 zich al over. ‘ Wanneer zulke muziek wordt gebruikt in een kerkelijke context verandert zij de bron van het geloof tot niet meer dan het zoveelste produkt dat ons vervulling, geluk en een niet-aflaten- de gelukzaligheid belooft. De kerk neemt dan plaats naast alle andere industrieën die zich bezig houden met het verkopen van bevrediging. Godsdienstige liederen verworden tot weinig meer dan reclame- deuntjes en de dominee en pastoor lijken sprekend op gladde handelsreizigers die hun god-produkt proberen te slijten aan de potentiële klant .’ Verslaafd aan God eindigt met voorbeel- den van nieuwe rituelen en vieringen waarin aan het niet-weten als goddelijk mysterie een liturgische vorm wordt gegeven. Het surplus van dit helder en beeldend geschreven boek is zijn visie die ook terug te vinden is bij steeds meer schrij- vers die niet terugschrikken voor geloofs- twijfel, het erkennen van onvermogen en juist daarin een als het ware herijkt geloof vinden. God en de kunst van het vissen Auteur: Marc-Alain Ouaknin Uitgever: Lannoo, 2016 ‘ Wie op zoek gaat naar God, gedraagt zich best als een visser ,’ zegt de bekende joodse filosoof Marc-Alain Ouaknin. ‘ Hij gooit zijn haak uit en wacht en wacht. En als die beet heeft, gooit die de vis terug. Zo doen echte vissers dat .’ En dus ook de gelovigen. Het gaat erom te wachten en te wachten. En dan een bijzondere erva- ring los te laten. Het valt op dat het vraagteken op zijn kop op de cover er eigenlijk uitziet als een vishaak. Vragen stellen, daar gaat het om in het geloof. De persoonlijke zoektocht naar God van een eigenzinnig joods filosoof Marc-Alain Ouaknin gaat de uitdaging aan om te antwoorden op de vraag ‘ En dus: wie is God ?’. Hij doet dat in de tra- dities van de meesters van de Talmoed door een verzameling van citaten, verhalen en gedachten te bundelen waarin je op het eerste gezicht lijkt te verdwalen. Waarom speelt God drum? Waarom is het goed om te oefenen om lang op één been te staan en wat heeft jeuk met wijsheid en wijsheid met een visser te maken? God is een vraag, een ‘ peut-être ’, een kan-zijn. Op zijn bekende eigen-zinnige manier gaat Marc-Alain Ouaknin in zijn boek op zoek naar God. Deze rabbijn is een autoriteit; zijn werk werd reeds in 30 talen vertaald. En hij wordt wel eens de Spinoza van de 21e eeuw genoemd. Onophoudelijk stelt hij vragen en wrikt hij zogenaamde zekerheden los. Dit doet hij op zijn eigen joodse manier. In zijn boek denkt Marc-Alain Ouaknin na over God en de wereld. Het Hebreeuwse woord voor wereld is olam . De stam van dit woord betekent ook verdwijning . Ouaknin redeneert verder: in het scheppen heeft God zich teruggetrokken om de wereld wereld te laten zijn. Daaruit dringt een vraag zich op: is God danwel in de wereld aanwezig? Het joodse denken geeft een eigen ant- woord: tezelfdertijd is God er wel en niet . Marc-Alain Ouaknin zet aan het denken. Hij daagt uit. Met spitsvondigheden, woordspelletjes, joodse verhalen en stevige vragen wil hij de lezer en je aan het denken zet. Zo zegt hij: ‘ De witruimtes in de teksten zijn als stilte: erg sprekend. Een tekst is literair door zijn witruimtes, zijn stiltes, zijn weglatingen en onderbrekingen die de lezer uitnodigen om naar binnen te gaan, om zijn verbeelding, zijn interpre- terend vermogen en soms teleurstellin- gen te ontwikkelen .’ Dit boek is een uitnodiging om op zoek te gaan. Kwaliteit van leven Het humanisme van Martin Buber Auteur: Theo Witvliet Uitgever: Skandalon, 2017 De Oostenrijks-Israëlisch-joodse gods- dienstfilosoof Martin Buber (1878–1965) vertaalde samen met de filosoof Franz Rosenzweig in de jaren 1926 tot 1936 de joodse Heilige Schrift, de Tenach , in het Duits. Daarbij ginghet debeidegeleerden vooral om de taalkundig precieze over- dracht van de Hebreeuwse grondtekst met behoud van zijn volle betekenisrijk- dom. In zijn filosofische werken komt bij Buber vooral het thema van de dialoog tot uitdrukking. Een mens is vóór alles een relationeel wezen: zonder de ander kan hij nooit tot zichzelf komen. Eenzijdige nadruk op het vieren van het 'ik' veroorzaakt veel teleur- stellingenongeluk;nietalleenindividueel, maar ook voor de samenleving. Dit is de kern van het gedachtengoed van Martin Buber (1878–1965), die samen met Freud en Einstein behoort tot de invloedrijkste joodse denkers uit de vorige eeuw. Hij verwoordde zijn visie in onder andere Ik en Jij , Chassidische vertellingen en Godsverduistering – boeken die wereld- wijd generaties hebben bezield. In Kwaliteit van leven laat theoloog Theo Witvliet zien dat Bubers humanisme ook in de gepolariseerde wereld van vandaag van grote betekenis kan zijn: werkelijke ontmoeting, echt gesprek, vertrouwen ondanks alles. In dit essay volgt Witvliet Bubers levensweg en gaat met deze godsdienstfilosoof in gesprek. Het resul- teert in een spannende, intensieve ont- moeting. En ontmoeting is een centraal woord in het werk van Buber, zegt Theo Witvliet. ‘ Misschien is het ook het centra- le woord in zijn leven .’ Wie zich verder in Buber wil verdiepen moet dit helder geschreven boek beslist lezen, maar ook voor wie eens kennis wil maken met het gedachtengoed van deze bijzondere man is dit een boeiend boek. Troostrijke tranen Van verdriet naar veerkracht Auteur: Marianne Williamson Uitgever: Ankh-Hermes, 2017 Iedereen krijgt in zijn of haar leven te maken met verdriet, pijn, leed en verlies. De vraag is: hoe gaan we ermee om? Negeren en wegdrukken zijn ‘technieken' die velen van ons zich bijzonder goed eigen hebben gemaakt. Marianne Wil- liamson laat in ‘ Troostrijke tranen ' zien hoe we juist door deze gevoelens heen een weg kunnen vinden om er uiteinde- lijk sterker uit te komen. Of het nu het verlies is van een dierbare, een scheiding, ontslag, familieruzie, ziekte of een gevoel van onzekerheid dat je al je hele leven belemmert: het roept gevoelens van