14(2)17

Reflectie jaargang 14 nummer 2, zomer 2017 7 Op 13 maart 2013 koos de nieuwe paus van de roomskatholieke kerk de naam van de vredelievende Franciscus, en begon daarmee geschiedenis te schrijven. Sindsdien is deze paus met talloze mensen in gesprek gegaan, heeft hij de katholieke kerk weer een sociaal gezicht ge­ geven en is door zijn encycliek ‘ Laudato si ’ (beginwoorden van het ‘ Zonnelied ’ van Franciscus) het thema ‘ liefde voor de Aarde ’ wereldwijd op de agenda gezet. Paus Franciscus , het is een naam als een marketing- stunt. De gewone man aanspreken, afstand nemen van het grote geld: het is precies waar de gelovigen naar snakten. Maar het heeft ook iets ironisch dat de ele- menten ‘paus’ en ‘Franciscus’ nu in één persoon zijn samengevoegd. Want de relatie tussen de ascetische, zwervende monnik Franciscus van Assisi en de pausen van zijn tijd was op zijn minst problematisch. Toch begonnen diezelfde pausen Franciscus na diens dood als ‘een andere Christus’ te prijzen, als iemand die met zijn franciscaanse ordes voor mannen, vrouwen en leken de kerk een nieuwe spirituele impuls gaf. Wat was het geheim van Franciscus van Assisi? Welk Christusbewustzijn werd in hem levend? Hoe werd hij hierin geïnspireerd door de gnostische stromingen van zijn tijd? En welke inspiratie kan hij ons ‘vrije katholie- ken’ nu nog geven? Kantelpunt in de geschiedenis Franciscus van Assisi (1182–1226) was een kind van zijn tijd. Terugkijkend in de geschiedenis zien wij hoe onrus- tig en chaotisch het tijdsgewricht was waarin hij leefde. De handel en het kapitalisme kwamen onverwacht op, burgers kregen meer bezittingen, vermogen en macht en vernietigden daarmee de oude, traditionele land- bouwstructuren. Alles veranderde. Ridders, die tot die tijd de vechters- bazen van de feodale kasteelheren geweest waren, ver- loren hun functie en werden ‘beschermers van de goede zeden’ of troubadours die langs kastelen trokken om over liefde te zingen. Of zij trokken, aangespoord door de paus en rondtrekkende boetepredikers, weg van huis en haard, op veroveringstocht naar het oosten waar ze Jeruzalem op de ‘heidense moslims’ ( Saracenen ) moes- ten veroveren. ‘ Christus als Koning der Koningen, met Jeru- zalem als Zijn stad en het Heilige Land als Zijn erfdeel ,’ was de theologische visie van paus Innocentius iii . Door deze ‘heilige kruistochten’ raakte het platteland echter ontvolkt en werden de boeren die het daar niet meer konden redden bedelaars in de rijk geworden steden. De sociale en economische ongelijkheid groeide met de dag en de spanningen werden uitgevochten in kleine maar heftige oorlogen tussen de opkomende steden. Deze situatie vroeg om een nieuw spiritueel antwoord. Nieuw, want de bestaande kloosters leefden nog volgens de tradities van de stabiele feodale landbouweconomie en konden geen aansprekende en inspirerende ant- woorden geven op de actuele vragen van hun tijd. De traditionele monniken leefden immers nog, afgesloten van het gewoel van de wereld, in rijk geworden en hiërarchisch goed geordende kloosters met een abt aan het hoofd. Zij volgden het ritme van de seizoenen en het kerkelijk jaar en kenden een strenge en vaste dag- orde van bidden en werken. Hun spiritualiteit was een uitzicht op het leven na de dood. Rondtrekkende asceten met gnostische trekken Maar de nieuwe religieuzen waren kinderen van een veranderende maatschappij. Zij hadden een gotische gevoeligheid voor het individuele, zij geloofden in ‘zelf doen’ en ‘zelf de waarheid vinden’ en die ook verkondi- gen. Zoals de Karthuizers, die in de elfde eeuw waren gesticht door Bruno van Keulen, leefden zij in afzonde- ring, vaak in hutten of grotten in de barre natuur, om ongestoord te kunnen bidden en mediteren. Zij voelden zich als contemplatieve asceten verbondenmet de vroeg- christelijke heremitische woestijnvaders die in Egypte – bron van veel gnostische stromingen – op hun eigen manier het contact met God zochten. Zij hielden van stilte en eenzaamheid, maar door de veranderingen in de maatschappij in de twaalfde eeuw zagen zij zich genoodzaakt hun afzondering te doorbreken en zich Vrede en alle goeds De echo van Franciscus van Assisi in onze dagen Over de auteur Ojas Th. de Ronde behaalde in 1970 zijn doctoraal theologie aan de universiteit van Nijmegen. Daarna verbleef hij enige jaren als spiritueel zoeker in India. Na zijn terugkeer in Nederland begon hij (samen met zijn vrouw) het coaching- en counselingbureau Fenix en werd hij docent aan de Humaniversity, een interationaal centrum voor therapie en meditatie. Vandaag de dag geeft hij workshops, schrijft hij artikelen en verzorgt hij wekelijkse webradio-uitzendingen getiteld ‘De Nieuwe Mens’. url : www.denieuwemens.eu . Ojas Th. de Ronde