14(3)17

Newton als een pseudomythologische godsfiguur, die de onzichtbaar de schepping bestiert vanaf de zeebodem [ingekleurde gravure; oor- spronkelijk uit 1795; dit is de vernieuwde versie van 1805]. Omslag en enkele bladzijden uit het binnenwerk van Songs of Inn0cence [ingekleurde gravures uit 1794]. Reflectie jaargang ı4 nummer 3, najaar 20ı7 11 van de mensen teweegbracht, maar tot welke prijs? Ging de ratio, het koude analytische denken, het hier niet winnen van de intuïtie en het hart? Werd de mens zo niet losgescheurd van God en van de natuur? En wat bleef er dan van de mens over? Een wezen dat alleen nog maar buiten zichzelf kon wroeten in de materie? Een vereenzaamd wezen in een leeg en van God ont- daan heelal? Een willoos radertje in een oncontroleer- bare kosmische machine? Een vreemdeling op Aarde Blakemoet al vanaf zijn geboorte hierop bedacht geweest zijn. Hij werd in 1757 in Londen geboren en al op jeugdige leeftijd viel de kleine William op door zijn intelligentie, gevoeligheid en zijn dichterlijk en beeldend vermogen. Hij had talent om datgene wat hij meemaakte te uiten in lyrische gedichten, die hij zelf illustreerde met unieke gravures. Een goed voorbeeld hiervan is zijn populair geworden verzameling gedichten ‘ Songs of Innocence and of Experi- ence showing the Two Contrary States of the Human Soul .’ 3 Het is een met prachtige gravures geïllustreerde uit- gave waarin William Blake expressie geeft aan wat hij de eerste dertig jaar van zijn leven heeft beleefd en wat hij ervan heeft geleerd. De titel duidt er al op dat hier sprake is van contrast- werking. Dat wordt ook duidelijk in de gedichten. Zij geven stem aan de onschuld van het jonge kind dat gelooft in het goede van de wereld maar er tegelijkertijd door wordt gekwetst. De onschuld van het jonge kind wordt gesteld tegenover de door ervaring getekende mens die te maken heeft gehad met de hardheid van het leven. Beide kanten worden beschreven. Een in de ogen van een kind onschuldige en zonnige wereld kan verduisterd worden als de opgroeiende mens te maken krijgt met zijn eigen angsten en onzekerheden en oog in oog komt te staan met de corruptie van hogere mach- ten, zoals kerk en staat. Maar deze contrasten hoeven de mens niet tot wanhoop te brengen. William Blake keek kritisch naar de donkere kanten van het leven op Aarde, maar bleef bij dit alles trouw aan zijn innerlijke waarheid en vond zo diepe vrede in dit leven. Dit thema vind je al in ‘ Infant Sorrow ’, een gedicht uit ‘ Songs of Innocence and of Experience ’ waarin de dichter terugblikt op zijn eigen geboorte: ‘ Mijn moeder kreunde, mijn vader schreide; ik sprong de gevaarlijke wereld binnen. Hulpeloos, naakt, luid schreeuwend – als een duveltje dat verscholen zat in een wolk .’ In de ogen van William Blake was zijn geboorte een af- daling in een blind, vergankelijk systeem. Hij was uit de eeuwigheid gekomen en vanuit vredige onsterfelijk- heid beland in een gewelddadige materiële wereld. Hij zou zijn hele leven blijven aanschoppen tegen het feit dat de schijn van de materiële wereld werd aange- zien voor de werkelijkheid. Dat was zijn waarheid. Het ter wereld komen was dan ook een hoogst onaan- gename ervaring: ‘ Stribbelend tegen mijn luiers, ingepakt en verdrietig, restte mij niets beters dan te liggen mokken aan mijn moeders borst .’ Goddelijke verbeelding De jonge, gevoelige William had soms glimpen van een andere wereld, die het hem in deze wereld niet gemak- kelijker maakten. Zo vertelde hij eens aan zijn moeder dat hij in de weilanden van Peckham Rye langs een boom was gekomen ‘ vol engelen, met glanzende vleugels blinkend tussen de takken ’. Zijn moeder werd woedend en zei hem dat hij moest ophouden met die onzin. En toen William een paar weken later zijn moeder toch vertelde dat hij buiten op het veld de profeet Ezechiël had gezien, toen kreeg hij een pak slaag en een dag geen eten. Ook op school had hij het moeilijk en daarom besloot William op een gegeven moment niet meer naar school te gaan en zijn eigen onderwijs ter hand te nemen. Daartoe ging hij in de leer bij de graveur James Basir en leerde daar het vak waarmee hij zich later in zijn eigen