14(3)17

21 Reflectie jaargang ı4 nummer 3, najaar 20ı7 ‘Gnosis is de kennis over wie wij waren en wat wij geworden zijn; waar wij waren en waarin wij geworpen zijn; waarheen wij ons spoeden en waarvan wij worden verlost; wat de geboorte is en wat de wedergeboorte.’ Het is een bepaalde uitdaging om een stuk te schrijven over iemand waar geen rechtstreekse informatie over is. Je kunt hem leren kennen door op verschillende plaatsen als het ware zijn schaduw te bestuderen, de neer- slag van zijn denken en handelen bij anderen waar te nemen, waarbij die “anderen” ook nog vaak niet echt zijn vrienden zijn. Daarbij moet je je realiseren dat iemand alleen duidelijk in het werk van die “anderen” voorkomt als hij voor hen een bedreiging vormt. Het geeft dan ook aan dat hij niet zo maar de eerste de beste was, maar iemand met wie rekening gehouden moest worden. Wat weten we van Valentinus? Hij is geboren omstreeks het jaar 100 na het begin van onze jaartelling. De naam Valentinus doet Romeins aan, maar hij schijnt ergens in de Nijldelta van Egypte geboren te zijn, uit waarschijnlijk joodse ouders. Zijn wortels liggen in het vroege christendom daar, dat toen waarschijnlijk nog niet de naam van christendom had, maar we noemen het nu maar zo. Er woonden in die tijd veel joden in Egypte die het christendom vanuit Jeruzalem hadden meegenomen. De naam Valentinus is mogelijk een fictieve naam, bedacht door Johann Thölde (een raadsheer te Frankhausen, Thüringen), die in het begin van de zeventiende eeuw enige boeken publiceerde. Hij ontleende de naam Valentinus aan een Egyptische religieuze leraar die omstreeks 140 na Chr. een gnostische school stichtte. Deze school ontwikkel­ de zich in de tweede eeuw tot de meest invloedrijke gnostische school. Uit deze school stammen nog ande­ re geschriften uit de zogenaamde Jung Codex . Hij heeft een Griekse opvoeding en opleiding gehad in Alexandrië, waarin Plato en zijn Stoa een grote invloed had. [De Stoa was een wijsgerige school in Athene, in de periode 400 vóór tot 200 na het begin van onze jaartel­ ling. Gesticht door Zeno, Kleanthes en Chrysippos. De school was genoemd naar de kleurrijk beschilderde zuilengang (‘ stoa poikilè ’). In die school werden drie onder- ling samenhangende onderwerpen bestudeerd: de logica in samenhang met de kennisleer, de fysica en de ethica . De laatste wordt dan gezien als de vrucht van logica en fysica , terwijl de logica de beide anderen beschermt.] Vaak wordt Valentinus in één adem genoemd met de wat oudere Basilius, die een getalenteerd spreker was en erg intelligent. Basilius had dichterlijke talenten en schreef o.a. over de achtergronden en de eenheid of samenhang van de kosmos, de mens en het Goddelijke, over het goddelijke kind en over het hart als verblijf­ plaats van het Goddelijke. Om een beeld te krijgen van die tijd, de tweede eeuw van onze jaartelling, kunnen enige kernachtige woor­ den van professor Gilles Quispel duidelijkheid geven. Die zei namelijk: als je geloof zoekt, ga naar Jeruzalem; als je kennis zoekt, ga naar Rome; als je gnosis zoekt, ga naar Alexandrië. De eerste-eeuwse gnosticusValentinus en zijn tijd Over de auteur Wies Kuiper (1935) is eerstaanwezend priester van de kerkgemeente Zwolle. Zij werd op 5 november 2005 gewijd tot priester. Tot in medio 2017 was zij daar­ naast voorzitter van de Clericale Synode. Van beroep was zij lerares in het middel­ baar onderwijs en daarin heeft zij vele jaren beroepsmatig gewerkt. De laatste dertig jaar is haar aandacht vanuit de vkk -gedachte gericht geweest op theosofie . Zij heeft hierin veel gestu- deerd en lezingen gegeven, zowel in Neder- land als daarbuiten. Nog steeds geeft zij leiding aan het theo- sofisch studiecentrum Lanoe (dat betekent ‘leerling’) in Zwolle. Wies Kuiper