14(3)17

enneade middenrijk ogdoade paradijs achtheid pleroma koninkrijk afgrond Saturnus Jupiter Mars zon Mercurius Venus maan Aarde Reflectie jaargang ı4 nummer 3, najaar 20ı7 24 In dat pleroma bevonden zich de aeonen of eeuwigheden, ook te zien als momenten van ontvouwing van de Godheid. In ‘ Ganesha, kleine woordentolk der geesteswetenschappen ’ vertaalt men dit begrip pleroma als: ‘ De volheid van de kosmos, de samenhang van alle geestelijke wezens en krach- ten. Waarbij je deze laatsten kunt zien als een emanatie van de Godheid. ’ De zielen der gestorvenenmoeten door al die lagen heen en wachtwoorden geven aan de ware machten en de ware mensen, letterlijk: de Geliefden en Onbeweeglijken en Onbeïnvloedbaren van Valentinus. Die Geliefden zijn de beschermengelen die Christus (volgens Valentinus) bij zijn komst in de wereld aan iedere afzonderlijke mens heeft meegegeven. Zij zijn de bruidegoms en weder­ helften van de geestelijke mens. Zij staan onbeweeglijk te wachten aan de rand van het pleroma en wachten op de geestelijke mens aan wie zij toebehoren. Daar wacht ook Christus op de zijnen. In De Geheime Leer staat: ‘ De Zoon of het woord was twee- voudig in volkomen éénheid; de Zoon werd op Aarde geboren, de Vader blijft achter .’ Bij de Grieken: ‘ Jupiter, de zoon van Kronos, werd in de diepte van de kosmos geslingerd. ’ En bij de Ariërs: ‘ Shiva werd door Brahma in de duisternis van de afgrond geworpen .’ De emanaties van de oorspronkelijke Godheid Valentinus werkte dit verder uit: God in Zijn Beweging : aeonen zijn ideeën, aspecten en momenten van zelfver­ werkelijking van de Geest van de Godheid. Het pleroma beschouwde hij als de volledige ontplooide veelvuldig­ heid van Goddelijke kenmerken. In het begin was er de Godheid die toenam tot een acht- tal aeonen , symbolische Godenfiguren. Het betrof de Goddelijke oervader Abyssos of Diepte . Onmeetbare eeuwigheden lang bleef hij in de meest volmaakte rust. Altijd met hem was Ennoia , soms ook Sigè genoemd, Stilte of Genade . Toen kwam de Oervader op de gedachte uit zichzelf het begin van alle Zijn te ontwerpen. Dit ontwerp deed hij als zaad zinken in de schoot van de Stilte ( Ennoia ). Dat is dus de eerste triade: Abyssos verdeelt zich a.h.w. in Bythos en Ennoia . Deze tweeheid baarde Nous of Intuïtie , het hogere denken en Aletheia of Waarheid . Het paar Nous en Aletheia verwekte Logos ( Woord ) en Zoë ( Leven ); deze laatste twee verwekten Antropos ( Geeste- lijke Mens ) en Ekklesia ( Gemeente ). Deze vier paren vorm­ den tezamen de Ogdoas , een achttal aeonen. De paren Nous met Zoë en Antropos met Ekklesia verwek­ ten samen nog elf paren emanaties. Het aantal aeonen kwam daarmee op dertig, die de veelzijdigheid van de krachten en deugden van de Godheid tot uitdrukking brachten. Dit proces bracht uiteraard een grotere afstand tot de Oervader tot stand, en de jongste emanatie in deze keten was Sophia . Zij werd overvallen door de hartstocht om te speuren naar de Oervader, maakte zich los van Zyzy- gos, en kwam daarbij buiten haar eigen denken terecht. Dit speuren mislukte, want het geheim van de Oervader is niet te doorgronden. Zij werd door Horos ( Begrenzing ) weer tegengehouden en op haar plaats gezet. Hierdoor werd het pleroma hersteld. In die tussenliggende fasen heeft Sophia de Demiurg als haar zoon geboren doen worden, en die heeft een deel van haar kracht genomen. Demiurg heeft nogal wat betekenissen; in de gnosis wordt hij soms gezien als de schepper van de materiële wereld. Soms, zeker in de tijd van Valentinus, wordt hij gezien als een lagere God. Geestelijk huwelijk met wereldse genoegens In tegenstelling tot een groot aantal gnostici in die tijd, was Valentinus voorstander van huwelijk en geslachts­ gemeenschap. De joodse gnostici waren daar bijvoor­ beeld heel erg tegen. Een zeer bekende tegenstander was bijv. Ammonius Saccas. Die verachtte het lichaam nogal. Dat vind je in vele culturen; in India bijvoorbeeld, waar mensen bijvoorbeeld hun arm laten afsterven. Maar ook dat zij de dood zien als een verlossing. Clemens van Alexandrië zegt hierover: ‘ De mensen rond Valentinus leiden huwelijken van boven, van de goddelijke aeonen, en om die reden scheppen zij genoegen in de echtvereniging .’ Ook bij de Katharen was het verwekken van nageslacht verwerpelijk. Het gaat bij Valentinus echter om de geestelijke liefde, die wel in de wereld maar niet van de wereld is. Dan was er nog Ptolemaeus, een leerling van Valentinus, die in Italië een Valentiniaanse school sticht. Valentinus bracht met Marcion de God der Liefde en die werd gezien als een tegenstrijdige God aan de boosaardige en wre­ kende Jehova van het oude testament. Zij werden uit de christelijke kerk gegooid en ‘ketters’ genoemd. Zeker ook door Hypolytos, die denkt dat Plato door Valentinus in een verkeerd daglicht wordt gesteld. Dat soort dingen ontstaan door onbegrip en slechte communicatie. Als je alles alleen maar via ‘horen zeggen’ krijgt, kan er veel misgaan. Hoewel: wij hebben veel meer informatie- en communicatiemogelijkheden en er bestaan ook nu veel misverstanden.