14(3)17

Schilderij A firmGrasp on Reality van de Ierse surrealist Jimmy Lawlor Reflectie jaargang ı4 nummer 3, najaar 20ı7 26 Deze woorden schoten mij te binnen bij het lezen van het pas verschenen boek ‘ In het licht van de schaduw; zicht op onze levensreis ’ van Miny Potze, de levenspartner van hoofdredacteur Rudolf Smit. Weer zo’n pareltje in het Van Warven-fonds! In mijn boekenkast staan zo’n vijftal boeken over het ouder worden en alle zijn lezenswaardig en informatief. Het boek van Miny Potze is niet alleen een welkome aanvulling, maar het vervult ook een zekere leemte omdat zij uitvoerig ingaat op de spirituele aspecten van het ouder worden. Zij laat zien dat het ouder worden (in de woorden van Schmidt) een ‘levenskunst’ is. Doorleefde woorden Prof. dr. Frits de Lange heeft gelijk als hij in zijn voor- woord in het boek zegt dat Miny Potze een waardevolle bijdrage levert met haar boek en daarmee een een alternatief biedt voor de dominante verhalen die in onze cultuur over de ouderdom verteld worden. [...] ‘ Aan het eind van haar ontdekkingstocht schrijft ze hoe ze samen met vriendinnen al haar diploma's gaat verbranden. “Ik heb geen diploma's meer nodig, ik hoef mezelf niet meer te bewijzen en dat voelt rustig.” Ik zie het mezelf nog niet doen. Wat een radicaal ritueel! Het klinkt als een afscheid, maar tegelijk als een nieuwe geboorte. Boven de zeventig ben je blijkbaar nog lang niet klaar met leven. “Ik vind mijn leven nog verre van voltooid,” bekent Miny Potze zelf. “Iedere dag doen zich weer momenten voor waaruit ontwikkelpunten naar voren komen.” Op mij werkten die doorleefde woorden aanstekelijk. Ik gun elke lezer die ervaring .’ aldus De Lange. In haar inleiding stelt Miny Potze terecht vast dat onze huidige cultuur er één is van materie, geld, rendement en kostenbesparing. Van meten, wegen, calculeren. ‘ Je moet alles uit het leven halen wat erin zit, veel genieten, goed voor jezelf opkomen, goed voor jezelf zorgen. En als dat alles niet meer gaat en je anderen tot last wordt moet er een mogelijkheid zijn om er snel een einde aan te maken. Daar heb je recht op! En daar gaat de politiek je bij helpen. Het geestelijke/spirituele aspect lijkt steeds meer te verdwijnen uit het openbare leven. Het is gevaarlijk of op zijn minst verdacht als het een geïnstitutionaliseerde godsdienst betreft. Spiritualiteit in zijn algemeenheid krijgt vaak het stempel gezweef . ’ Een andere visie En ze heeft gelijk als ze zegt dat het niet gemakkelijk is om niet mee te gaan in het algemeen heersende beeld of er zelfs een tegenwicht aan te bieden. Niet dat het allemaal heel anders of fout is, maar het beeld dat ons wordt opgedrongen is onvolledig. Spreuken die het ouder worden proberen te negeren hebben slechts een beperkt effect: ‘ Je bent zo oud als je je voelt? ’ Dat is misschien wel waar, maar doorgaans ben je ouder. ‘ Waar kunnen we nog moed, hoop en troost vinden? ’ vroeg Miny Potze zich na haar pensionering af toen ze haar leven overdacht, na een lange loopbaan in het onder- wijs. En ze had dezelfde angsten die veel mensen in deze situatie ervaren: je oud en afgedaan voelen, niet meer meetellen en de dreiging voelen van de Grote Leegte die op je afkomt. Ze had het grote geluk dat er een vingerwijzing op haar pad kwam, in de vorm van een boek met oude sprook- jes, over ‘ de tweede levenshelft ’.² Een boek dat haar op het spoor zette; ze leerde dat sprookjes diepe wijsheid be- vatten omtrent onze weg door het leven. En dat vooral deze sprookjes over de tweede levenshelft ons aspec- ten van het ouder worden laten zien die we in de hui- dige tijd vergeten zijn. Terwijl het lichaam kwetsbaar- der wordt, kunnen we op een nieuwe manier geestelijk groeien en wijzer worden. Tijdens het ‘ googelen ’ zag ze op vrijwel iedere website dezelfde eentonige riedel, waarbij het steeds weer gaat over lichaam, voeding en gezondheid. Geen inspiratie, geen bemoediging, nergens iets over hoe dat moet met dat mismoedige gevoel, met het zoeken naar richting. Totdat ze op één van haar zoektochten op een boek stuitte met een nogal bijzondere titel: ‘ Nog lang en gelukkig: sprookjes en de tweede levenshelft .’ Het zijn zestien sprookjes, verzameld en gepubliceerd door de Amerikaanse psychiater Allan B. Chinen. Eenvoudige verhaaltjes, deze sprookjes, die gaan over oude mensen die gezapig leven. Totdat ze, meestal door hebzucht of jaloezie gedreven, in een gevaarlijke situa­ tie belanden. Het gaat nog net goed, doordat ze op het kritieke moment een goede beslissing nemen en er een transformatie in hun leven plaatsvindt. Ondanks de simpele vertelstructuur, krijgt ze toch niet zo gemakkelijk toegang tot de levenslessen; daar hangt een halfdoorzichtige vitrage voor. ‘ Gelukkig is er ,’ zegt ze, ‘ een goede uitleg bij die mij helpt om die vitrage wat opzij te schuiven, om te zien wat er eigenlijk achter de beschreven gebeurtenissen schuil gaat: de ontwik- kelingstaken van de ouderdom .’ Al lezend begint ze al meer te herkennen van zichzelf en haar verzet tegen de situatie waarin ze zit. Langzaam-