14(4)17

 Anke Bras-van Oord: De ladder . Gemengde technieken op papier, 2010. Reflectie jaargang ı4 nummer 4, winter 20ı7 13 Mensen gaan hun levensweg. Wanneer zij in hun leven zoeken naar een bewuste omgang met het goddelijk mysterie spreken we van de mystieke weg , of ook wel de geestelijke weg . De levensweg wordt dan een vorm van, bijbels gesproken, ‘wandelen met God’. In mijn boek ‘ Oog in oog: christelijke mystiek in woord en beeld ’, dat in 2017 verscheen bij uitgeverij Skandalon, bespreek ik aan de hand van teksten en kunstvoorwerpen allerlei aspecten van de mystiek. Daarbij komt ook de mystieke weg ter sprake. In dit artikel licht ik enkele aspecten van de mystieke weg eruit en verbindt ze met uitspraken van de (be- kendste) reformatoren Martin Luther en Johannes Calvijn. Zodoende wordt duidelijk dat deze reformatoren niet alleen vernieuwers van de leer en de structuren van de kerk waren, maar ook geestelijke leiders met mystagogische kwaliteiten. Ik zal bij elk onderdeel ook een kunstwerk uit mijn boek tonen. Kick Bras De weg van de mens: een ladder die ergens heen leidt In de Bijbel wordt het verhaal vertelt van Jacob, die op de vlucht ergens in het veld slaapt en dan droomt van een ladder naar de hemel, waarlangs engelen opstijgen en neerdalen. Mijn vrouw schilderde deze jacobsladder als symbool van onze kwetsbare levensweg, die reikt naar dat wat ons te boven gaat en alles omvat. Van bovenaf wordt ons een handreiking gedaan in de vorm van een touw. In de mystieke traditie wordt veelvuldig gebruikgemaakt van het symbool van de ladder. De levensweg van de mens kan een weg worden naar een dimensie die je zowel ‘hoogte’ als ‘diepte’ kunt noemen en de treden van de trap staan dan voor de verschillen- de fasen, etappes, op die weg. Luther: Luther heeft over deze tekst een lezing gehouden in 1541 of 1542, toen hij ongeveer zestig jaar oud was. ¹ Hij legt daarin de nadruk op de ernstige en gevaarlijke situatie waarin Jacob zich bevond. Hij werd door de duivel aangevochten, die hem waarschijnlijk onder de neus wreef waarom hij op de vlucht was: omdat hij het eerstgeboorterecht van zijn broer had gestolen. Bij Luther is de geestelijke weg altijd een weg vol strijd en aanvechting. Dat was ook zijn persoonlijke ervaring. Heel belangrijk, zo zegt Luther, is dat God dan tot Jacob gaat spreken; God voert het woord. En dat woord, dat is ook voor ons van beslissende betekenis. Want Gods woord heiligt ons. Als Luther het werkwoord ‘ heiligen ’ gebruikt, dan bedoelt hij niet dat we buitengewone mensen worden die nooit meer falen. Nee, de heiliging is niet gebaseerd op ons gedrag of onze goede werken, zoals volgens hem in de kerk zo vaak wordt gezegd. Het is het woord van genade, dat ons heiligt. Onze heiliging wordt ons toegerekend. Luther: God zegt: ‘ Ik weet dat je een zondaar bent. Als je dat niet was dan zou ik er niet naar verlangen om je te heiligen, en zou je het woord ook niet nodig hebben. Dus, juist omdat je zondaar bent, heilig ik jou .’ Dat wil niet zeggen, aldus Luther, dat wij dan van elke verantwoordelijkheid ontslagen worden en onveran- derd verder mogen leven. Nee: dat God ons heiligt dat roept in ons een liefde wakker die niet werkeloos kan blijven. Wij zouden het ook zo kunnen zeggen: de mystieke weg is een weg van heiliging, een weg van steeds intenser en intiemer met God omgaan, en daar- Over de auteur Krijn Elzard ‘Kick’ Bras (1949) is theoloog en auteur van boeken over spiritualiteit, medita- tie en mystiek. In oktober 2017 verscheen zijn boek: Oog in Oog; christelijke mystiek in woord en beeld . Hij is emeritus predikant van de Protestantse Kerk in Nederland, en was docent spiritualiteit aan de Theologische Universiteit te Kampen. Daarnaast was hij hoofdredacteur van het oecumenisch tijdschrift Herademing , en anno nu is hij nog steeds gelieerd (als onderzoeker) aan het Titus Brandsma Instituut te Nijmegen. Kick verdiept zich de laatste tijd vooral in protestantse mystiek. De mystieke weg bij Luther en Calvijn Een uitleg in woord en beeld