14(4)17

 Theo van Doesburg: Kosmische zon ; pastel op papier, 1915.  Barnet Newman: Stations of the cross: Lema Sabachtani , the twelfth station. 1965. Reflectie jaargang ı4 nummer 4, winter 20ı7 15 De zuivering Om te groeien in menselijkheid moet je soms gezuiverd worden van dingen die jou belemmeren op je weg. Dat is best pijnlijk; vanouds werd dat vergelekenmet een kruis- weg. (Zie illustratie onderaan de bladzijde.) We zien op dit paneel rechts een vrouw in weelderige kleding, terwijl de duivel aan haar zijn waren probeert te slijten. Maar zij neemt het kruis van Christus op zich om zichzelf te verloochenen en haar Heer te volgen. Dit kruis is aanvankelijk nog zwaar, maar ze wordt bij het dragen geholpen tot ze rechtop en fier bij haar gekrui- sigde Heer aankomt. Calvijn: In zijn beroemde boek ‘ De Institutie ’ heeft Calvijn uitvoe- rig geschreven over de transformatie die een mens onder de invloed van de goddelijke Geest ondergaat. Daarbij is de wil van God, zoals die bijvoorbeeld in de Tien Geboden staat, onze leidraad. En wij worden van binnenuit, door het werk van de Geest in ons hart, aangedreven om naar die wil van God te leven. Dan zal het worden zoals de apostel Paulus schrijft: ‘ niet meer mijn ik, maar Christus leeft in mij .’ We moeten dus gezui- verd en bevrijd worden van ons ego. Niet langer draait alles om de bevrediging van onze verlangens, maar om een dieper, universeler en heilzamer wil, de wil van God. Zo schrijft hij dan: ‘ Hierop moeten wij ons dan toeleggen, indien wij Christus’ discipelen willen zijn, dat onze harten vervuld worden met een zo grote eerbied en gehoorzaamheid jegens God, dat die alle daartegen strijdende neigingen kunnen bedwingen en onderwerpen aan zijn ordinatie .’ ( viii , 10.) Calvijn was niet voor een strenge ascese. We moeten het leven op de Aarde niet haten, want het is een ge- schenk van God. Daarom mogen we de dingen van deze Aarde met plezier gebruiken, maar wel zonder verslaafdheid eraan. Matigheid is het beste, en besef dat je rekenschap moet geven over dat wat aan jou is toevertrouwd. Verlichting De weg naar onze bestemming is een groei in wijsheid en inzicht. We leren zuiverder waar te nemen en oefenen ons ook in aandachtig leven. Er vindt in onze geest een proces van innerlijke verlichting plaats. Daarvan is het schilderij van Theo van Doesburg een beeld. De kosmos wordt doorstraald door een warm licht, een trillende energie, die als een goddelijk oog ons aanziet om ons op te roepen ook innerlijk verlicht te worden. In de mystieke traditie was verlichting niet een moment , maar een proces . Een weg van steeds helderder inzicht, steeds dieper wijsheid. Je kunt je daarvoor openstellen door middel van spirituele disciplines als gebed, liturgie en meditatie. Luther: Luther heeft als monnik leren mediteren en de waarde daarvan heeft hij altijd vastgehouden, ook toen hij geen monnik meer was. Hij beoefende de meditatie elke morgen en stimuleerde ook anderen daarin. Zo leerde hij in een klein boekje, dat hij schreef voor zijn barbier, hoe je kunt mediteren. Hij zei: ‘ Doe dat in vier stappen: bedenken , bedanken , belijden en bidden . Als je bijvoorbeeld mediteert over een tekst, bedenk dan, wat die tekst jou te zeggen heeft, bedank dan voor wat jou in die tekst beloofd wordt, belijd vervolgens waarin je tekortschiet en bid tenslotte om de kracht om te doen wat deze tekst jou heeft geleerd .’ Meditatie was voor Luther een vorm van biddend lezen. Zo had hij het geleerd in de monastieke lectio divina (geestelijke lezing). Meditatie zal volgens hem niet altijd leiden tot een serene rust. Soms zal de meditatie bestaan uit een innerlijke worsteling. We moeten die strijd volgens hem niet ontlopen. Want juist in de aanvechting zal Gods Woord ons echt kunnen raken en wijsheid kunnen schenken. De donkere nacht De joodse schilder Newman maakte een serie schilderij- en waarbij hij zich liet inspireren door de via dolorosa , de lijdensweg van Christus, zoals die in veel kerken is afge- beeld in de kruiswegstaties. Voor hem waren deze schil- derijen een schreeuw tot de Verborgene: ‘ Waarom hebt u mij verlaten?! ’ De duisternis van de nacht is een beeld van godverlatenheid. In de mystieke traditie zijn ‘ de nacht van de zinnen ’ en ‘ de nacht van de geest ’ belangrijk begrippen. Ze hebben te maken met de ervaring van