15(1)18

20 Reflectie jaargang ı5 nummer 1, voorjaar 20ı8 Een valkuil in religies, bijvoorbeeld bij het christendom in de middeleeuwen, is vaak dat men niet gericht is op leven nú, maar op een toekomstige beloning... Namelijk: in het hiernamaals, en dat men dan – om die beloning te verkrijgen – moet voldoen aan zekere eisen. Eisen als ‘dogma’s voor waar houden’ dan wel een heilig boek letterlijk opvatten en dit zo uit de religieus-verhalende context van vroeger halen. En dat terwijl het bij religieus leven in brede zin (ook bij yoga!) veeleer om een pad of een weg gaat. Heet dit niet een weg van verbinding en transformatie , dus ‘ onze innerlijke reis ’? En ja, dat geldt ook bij het joden- en christendom; tenslotte: Jezus noemde ons immers ‘mensen van de weg’... Maar deze religies zagen daarnaast helaas zichzelf lange tijd als ‘ door God uitverkoren ’ of als de Enige Ware religie. Iets dat vaak tot het ‘alleen wij hebben gelijk’ en/of tot oorlog leidde... Maar een opstelling bovendien in onze tijd van globalisering en invloed van Aziatische spiritu- aliteit niet langer is vol te houden. Daardoor ontstond er in het Westen tevens een pluriforme, meer individu- ele spiritualiteit, een nieuw of ‘flexibel’ type, dat vaak twee of meer religies met elkaar verbindt en ook tegen- stellingen als orthodox en vrijzinnig overstijgt. De liberale theoloog Marcus Borg verwoordde in zijn boek ‘Het hart van het christendom: modern geloof en traditie’ dan ook als één der eersten voor het christen- dom twee duidelijk te onderscheiden paradigma’s: a: het oude en b: het nieuwe, elk met eigen kenmerken. In het oude paradigma wordt de Bijbel gezien als: [ 1 ] een ‘ produkt van God, dus met goddelijk gezag ’ en ook [ 2 ] als ‘letterlijk/feitelijk’ op te vatten en tevens gezien als [ 3 ] de ‘ openbaring van leer en moraal ’. Het nieuwe paradigma In het nieuwe paradigma is de Bijbel daarentegen: [ 1 ] een ‘menselijk antwoord op God‘, voorts niet feite- lijk, maar wel als [ 2 ] ‘iets uit de geschiedenis’ en voorts als ‘metaforisch uit te leggen’. Tevens is de Bijbel dan niet een soort moraal- of gebodenboek, maar veeleer [ 3 ] een geschrift met een ‘ metaforische en rituele functie ’. Dat die twee paradigma’s elkaar nog wel eens wat vijan- dig bejegenen, is in mijn perceptie onnodig. Hoe ver- schillend ze ook zijn qua spiritualiteit en qua Gods- en mensbeeld, waarom zouden de aanhangers ervan elkaars visie niet gewoon respecteren? Borg kiest zelf, als mens van deze tijd, onomwonden voor het nieuwe paradigma. Hoezeer hij het oude ook afwijst als ‘ ruis ’ of een visioen dat ‘ niet langer zeggingskracht heeft ’ toch schetst hij dit mede als ‘ produkt van het modernisme ’... En wel omdat ‘ de onfeilbaarheid, de letterlijke interpretatie en het idee van foutloosheid van de Bijbel pas [ let wel! ] rond 1600 opkwam ’. Toch meent hij dat de Geest van God er niettemin voedend zou kunnen hebben doorgewerkt. Het oude vandaag te moeten afwijzen vanwege een ‘zich er niet meer in kunnen herkennen’, dat hoeft zijns inziens niet te betekenen: ‘ het (fel) veroordelen ’. Dat klinkt sympathiek. In spiritualiteit gaat het immers niet (zozeer) om veroordelen of om waarheidsclaims, welke beiden nogal eens tot conflict en oorlog leidden, maar meer om mystiek , het verbindende tussen religies. Waarom die ander steeds (ver)oordelen? Vandaag is er meer de attitude om te proberen om de ander in zijn innerlijke kracht te brengen, of zoals psychiater Helberg het in Zomergasten (4-8-2017) zei: ‘ In zijn/haar eigenwaarde te versterken .’ Van Mandela komt de uitspraak: ‘ Als ik iemand iets goeds zie doen, geef ik een compliment en als ik hem of haar iets fout zie doen, bied ik mijn hulp aan .’ Dat is zeker functioneel met het oog op elkaars innerlijke reis, voeg ik toe. Maar was de perceptie van een innerlijke reis naast een uiterlijke in het christendom eeuwenlang wel optimaal werkzaam? Dus de visie van Jezus, dat we ‘ mensen van de weg ’ zijn en dat we als individu op dit pad ‘ wederge- boorte ’ dienen te ondergaan, d.w.z. innerlijke transforma- ti e, een pad dat door Boeddha ‘ de weg naar verlichting ’ werd genoemd. Innerlijke transformatie in dit leven Hiermee kom ik op mijn centrale thema, namelijk: levenskunst en wat daarbij het hoofdaccent dient te Levenskunst met het accent op onze innerlijke reis Want zó zit het: innerlijke transformatie tijdens dit leven door relatie en verbinding met de Bron Hans Feddema