15(1)18

Reflectie jaargang ı5 nummer 1, voorjaar 20ı8 22 Activisme en presteren; en kiezen voor lagere emoties en projectie? Zoiets wordt dan vervolgens (wat) onderdrukt door acti- visme in beroep, familie- en politiek-maatschappelijk leven, dus in ons ‘uiterlijke leven’, waarbij behalve er goed uit te zien, scholing, bezit en prestaties vaak hoog scoren. Maar het gevolg daarvan is, dat de vervreem- ding vaak nog méér toeslaat, met andere woorden: dat men helemaal geen contact heeft met ons innerlijke (goddelijke) Zelf, maar meer gaat kiezen voor lagere emoties en waarden als egocentrisme, overbezorgd zijn, angst, anderen (sterk) veroordelen, soms zelfs in anderen kwaadaardig en gewelddadig onderdrukken. Een ik-gerichtheid die dan vaak nog wordt versterkt door de in de jeugd verdrongen schaduwen. Carl Jung, wiens grote ontdekkingen door theologen nog veel te weinig worden benut in hun overwegingen, gaf die schaduwen veel aandacht, er op wijzend, dat erkenning daarvan al helend werkt is. Ouders en andere opvoeders, niet altijd opererend als ‘heiligen’, kunnen soms authentieke verlangens van kinderen onderdruk- ken, waardoor de laatsten uit ‘ onderdanigheid ’ of om te ‘ pleasen ’ deze dan maar verdringen. Iets wat je verdringt schijnt een ‘ schaduw ’ te worden, dat naast het vele oor- delen over anderen een zondebok -mechanisme tot gevolg heeft, dus dat men de eigen schaduw (onbewust) nogal eens projecteert. Werken aan het helen van schaduwen lijkt hoe dan ook van groot belang. In dat licht is de in de meeste religies voorkomende oproep tot hergeboorte te zien, ook wel ‘ tweede geboorte ’, zoals dat in de yoga wordt verwoord. En tevens dat er sprake is van een ‘innerlijke reis’, omdat de ziel wil leren in en van het Aardse leven, daarin innerlijk wil groeien, met andere woorden. Een herboren worden, dat in wezen een vertolking is van de oorspronkelijke betekenis van het woord religare , dat ‘ herverbinden met God ’ of ‘ met de geestelijke wereld ’ betekent. Iets waar de religies voor lijken te zijn opgericht, ca. 800 jaar voor Christus. Ook al hadden inheemse volken als de India- nen al veel langer door dat we, naast het opgaan in het Aardse, ons tevens moeten/kunnen (terug)verbinden met de geestelijke wereld. De Bosjesmannen in Botswana, waar ik vrij veel antro- pologisch onderzoek deed, spraken van ‘de grote hon- ger’ en ‘de kleine honger’, met de eerste bedoelend: ‘ honger naar zingeving en naar verbinding met het Hogere ’. Waardenverschuiving Wedergeboren worden is trouwens niet iets dat het ego doet, maar iets dat gebeurt via de ziel, een vitaal sturend beginsel en kracht , zoals Aristoteles het formuleerde. Plato zag al dat de ziel een reis maakt. Vandaag spreken we ook wel over bewustzijn of over het hogere Zelf in ons. Het gaat er allereerst om dat we de ziel ontdekken in onszelf, dus dat we ‘ ontwaken tot ons ware Zelf ’. Soms ook na een lange zoektocht elders of via het afbreken van de muren, die we er omheen optrokken. Een afbreken waarin de geestelijke wereld ons subtiel helpt: we staan er niet alleen voor. Dit laatste ook bij het helen van onze schaduwen en het werken aan onze lagere emoties, zonder ze te verketteren, iets dat trans- formeren heet of werken aan onze innerlijke reis . Die weg naar binnen met een pelgrimstocht naar Santiago de Campostella of Ithaka gepaard te doen gaan (het ging daarbij trouwens niet om de bestemming maar om het onderweg zijn), of met bezoek(en) aan een klooster of een ashram, wat ik beide wel deed/doe, dat is op zich niet per se nodig. Het ontwaken tot je wezenlijke Zelf, tot wie je werkelijk bent, kan gewoon op een stille plek in je huis of elders, al of niet met een brandende kaars. Dit ontsluieren of ontdekken van je innerlijke Zelf heet wel verbinding of verbonden zijn . Een verbonden zijn niet alleen op verheven momenten, maar ook in het gewone leven, bij wijze van spreken bij de afwas. Gewoon blij zijn en liefde uitstra- len, zonder je afgescheiden en vervreemd te voelen. Naast psychoanalyse lijkt daarbij hoe ook zelfontwikke- ling , zoals ook bij de joodse kabbala centraal staat, een ‘must’. Voorts zijn soefi-technieken voor het beleven van het transcendente en niet in de laatste plaats meditatie, yoga, en inzicht in onze chakra’s daarbij belangrijke middelen. Dit met name voor 1 ons emotionele en 2 ons spirituele bestaansniveau. Zij het ook indirect wel voor 3 ons fysieke en 4 mentale bestaansniveau, omdat deze vier te onderscheiden zijn, maar tegelijk ook een een- heid vormen en/of op elkaar inwerken. De terugkeer van culturele stiefkinderen in het nieuwe religieuze paradigma In onze cultuur was vooral het emotionele bestaansniveau lang een stiefkind, ook op de scholen, waardoor velen niet weten hoe met anderen en met zichzelf om te gaan. Gevolg is dat het ‘ niet met elkaar door één deur kunnen ’ in bijvoorbeeld het bedrijfsleven, scholen en kerken, veel voorkomt. Naast het emotionele bestaansniveau, dat recent geluk- kig wel iets meer aandacht krijgt, was ook het spirituele bestaansniveau lang een stiefkind van onze cultuur. Helaas ook in de kerk, reden dat deze zich thans in een identiteitscrisis bevindt. Een kerk die te weinig stilstaat bij deze impasse, elke hervorming afwijst, ja: ook in haar functioneren geen aandacht besteedt aan de innerlijke reis van de mens , en dit niet (weer) tot haar hoofdaccent maakt, die kerk zal in de huidige tijd niet lang meer kunnen overleven. En dit des te meer omdat er thans veel cursussen buiten de kerk zijn, inclusief de psycho- analyse, waar indirect de spiritualiteit gestalte krijgt, althans via de nodige oefeningen daarin. Vooral bij de leeftijdsgroep boven de 50 zien we hiervan al de vruchten. Een recent onderzoek in de vs constateert zo bij mannelijke en vrouwelijke vijftigplussers een ver- schuiving van waarden, een minder op uiterlijkheid en het ik en meer op compassie en spiritualiteit gericht. Er is zelfs de film ‘ Verschuiving ’ over gemaakt. Maar waarom zou de kerk daar anno 2017 naast of in de gewone diensten hier ook niet (wat) meer aandacht aan kunnen geven, al of niet via op ons innerlijk gerichte creatieve wegen en methoden? Zoals o.a. via de thans in de samenleving populaire yoga (let wel: er zijn nu méér yogagroepen in alleen New York dan in heel India), geleide meditatie, al dan niet in het kader van de in nu bijna 1000 huiskamers plaatsvindende ‘ stadsverlichting ’ (van Tijn Touber), via mindfullness of chakra-cursussen? Als mensen samen mediteren of yoga doen, dan heeft dat uitstraling naar anderen. Het bovengenoemde door- brekende nieuwe religieuze paradigma zal er wel bij varen, indien ze indachtig de verhalen van Jezus (‘het Konink- rijk van God zit in jullie’), Parcival, Odysseus en andere ‘helden’, onze innerlijke reis (weer) expliciet een plaats geeft in haar religiositeit. ●