15(2)18

Reflectie jaargang ı5 nummer 2, zomer 20ı8 29 De ziel kent geen leeftijd Over ouder worden, melancholie, spirituele groei, seks en nalatenschap Auteur: Thomas Moore Uitgever: Ankh-Hermes, 2018 ‘ De eerste tekenen van ouder worden kunnen behoorlijk verontrustend zijn. Je leefde je leven en dacht eigenlijk nooit na over je leeftijd. Tot je een ongewone stijfheid opmerkt, een pijntje na het sporten. Je komt niet zo makkelijk meer omhoog als je op je hurken zit .’ Dit is een citaat uit het boek ‘ De ziel kent geen leeftijd ’ van Thomas Moore, die afwisselend monnik, musicus, hoog- leraar en psychotherapeut was en bekend werd door zijn eerder verschenen boek ‘ Zorg voor de ziel ’. In dit boek beschrijft zeventiger Thomas Moore de verfrissende en optimistische weg van het ouder worden. We hoeven hier niet bang voor te zijn, maar wemogen deze weg juist omarmen en verwelkomen. In een tijd waarin het belangrijker dan ooit lijkt om jong te blijven (zowel qua uiterlijk als qua gedragingen) kunnen we vervreemd raken van onszelf. Waar staan we in het leven? Hoe willen we ons leven invulling en vervulling geven? Juist als je ouder wordt, hebben we steeds beter antwoorden op deze vragen. Maar soms lijkt het wel alsof we daaraan niet mogen toegeven, we moeten koste wat kost ‘ hip & happening ’ blijven. Dan liggen gen oppervlakkigheid en vervlakking op de loer, terwijl ouder worden juist een proces is waarbij we onderscheidender, complexer, vervulder, liefdevoller en meer verbonden worden. Thema’s die Thomas Moore in ‘ De ziel kent geen leeftijd ’ aansnijdt zijn onder andere: liefde, melancholie, mentor- schap, seksualiteit, nieuwe leefvormen en een ‘erfenis’ nalaten. Een positief boek in een tijd waarin ouder worden vaker als een straf wordt gepresenteerd dan als iets waardevols. Volgens Moore zouden we niet bang hoeven te zijn voor het ouder worden, maar zouden we de komst van die levensfase eerder moeten verwelkomen . De Amerikaanse schrijver bepleit dat met argumenten en ervarin- gen. Wie zijn leeftijd niet ontkent, leeft bewuster & geniet intenser van het leven. Tenslotte een citaat dat me diep trof... ‘ Als je je ziel niet voedt dan word je niet ouder en rijper. Dan voel je je waarschijn- lijk een radertje binnen het mechanisme van de maatschappij. Mogelijk leid je een actief leven, maar door je handelen ontwikkel je geen diep gewaarzijn van en diepe verbinding met de wereld om je heen. Echt ouder worden betekent dat je betrokken bent, en door deze diepgewor- telde, betrokken deelname krijgt je leven een doel en zin: twee geschenken van de ziel. Nu is ouder worden een vreugde- volle ervaring, omdat je in openheid wilt leren en ervaren terwijl je de zaden van jezelf voelt ontkiemen en opbloeien en omdat je leven zich verder ontwikkelt .’ Zie ook het mooie boek van Miny Potze: ‘ In het licht van de schaduw: aandacht voor spirituele aspecten van het ouder worden .’ (Van Warven, 2017.) bevolking in de armen van demagogen drijven .’ ‘ Melancholie van de onrust ’ is weer zo’n boek van Joke Hermsen dat de lezer niet loslaat en waarover je blijft nadenken, zoals over dit citaat: ‘ We moeten begrij- pen dat af en toe rust nemen, nietsdoen, dagdromen en ons overgeven aan ataraxia en zelfs verveling, voorwaarden voor die vervulde ogenblikken zijn. Als we naar muziek luisteren, een gedicht lezen of in een mijmering of dagdroom vervallen, licht er een nieuw veld van mogelijkheden op, waar de ‘ onbegrensdheid van het utopisch vergezicht en de diepte van de ervaren nabijheid ’ voor even samenko- men. Het zijn momenten van inspiratie bij uitstek, die zo wezenlijk zijn voor de mens .’  [ Ataraxia = volstrekte gemoedsrust.] Schrijfster Joke Hermsen debuteerde in 1998 bij de Arbeiderspers met de roman ‘ Het damesoffer ’, enkele jaren later gevolgd door de historische roman ‘ Tweeduister ’, over de Bloomsbury schrijvers T.S. Elliot en Virginia Woolf. In februari 2008 verscheen haar roman ‘ De liefde dus ’, over de 18de-eeuwse schrijfster en filosofe Belle van Zuylen. Deze werd bekroond met de Halewijn literatuurprijs 2008 en genomineerd voor de Libris literatuurprijs 2009. In november 2009 verscheen bij de Arbei- derspers haar boek over de tijd: ‘ Stil de tijd: pleidooi voor een langzame toekomst. ’ Met onder meer essays over Henri Berg- son, Ernst Bloch, Hannah Arendt, Mark Rothko, Simeon Ten Holt, Virginia Woolf en Marcel Proust. Wandelen in verwondering Auteur: Hans Moolenburgh sr. Uitgever: Lemniscaat, 2017 Dit is weer zo’n juweeltje van arts/schrij- ver Hans Moolenburgh en vooral door een zin als deze: ‘ De wielewaal laat mijn ziel niet op Aarde blijven, maar omhoog- wieken naar het land achter deze wereld. Ik ben ervan overtuigd dat dit niet zo zou zijn als er niet verwachtingsvolle stiltes waren, waarbij je ademloos luistert naar wat je hoopt dat er gaat komen .’ De zangvogels vertellen ons juist door die stiltes iets wat wij in onze wereld bij- na geheel vergeten zijn: de Wereld van het Zwijgen . Wij stadsbewoners kunnen de stilte alleen nog maar zien in een roerloze kale boom op een vriesdag. Verder nergens, want de stilte is van ons weggevlucht en opgevuld door voortdu- rend achtergrondlawaai. Een onvoorstel- stelbaar groot gemis, want hoe belang- rijk is stilte voor ons welzijn?! Al zijn leven lang is de natuur voor Hans Moolenburgh een bron van inspiratie, wijsheid en verwondering. In dit boek schrijft hij over zijn wandelingen en over- peinzingen - deelt hij de kennis met ons die hij in zijn lange leven (en bijna zestig jaar praktijk als arts) heeft opgedaan en ze zijn een lust voor het lezend oog. In het voorjaar werd hij in het ziekenhuis opgenomen, waar bleek dat hij een zware longontsteking en een zeer ernstig hart- falen had, beide potentieel dodelijk, zeker bij een leeftijd van 91 jaar. Kort daarvoor had hij een nachtmerrie gehad, waarin een engel hem met drie vingers naar links wees, naar het ziekenhuis Spaarne-Zuid. Opmerkelijk voor een man die twee boeken schreef over engelen! Wandelen in verwondering bevat zijn gepubliceerde verhalen; stuk voor stuk heerlijke juweeltjes, die ook ontroeren. Als filosofie gelijkstaat aan: het je ver- wonderen over het leven en de natuur , dan is dit meer filosofie dan menig [officieel] filosofieboek. Moolenburgh neemt je mee in zijn bespiegelingen. Ieder stuk biedt inzichten, vergezichten, handreikingen voor een gezonder leven - lichamelijk én geestelijk. En waar je voelt dat ieder wezen, iedere plant die hij tegenkomt, zijn vriend is, merk je dat je al lezend zelf een nieuwe, bijzondere vriend krijgt: Hans Moolenburgh. Laten we hopen dat deze vriend nog lang onder ons is.