Reflectie2(1).vp

Komt sprak de Engel, hier dichtbij zijn de treden en gemak- kelijk stijgt men nu voortaan. Tot deze nodiging komen maar weinigen, – O mensengeslacht tot omhoog vliegen geboren – waarom valt gij bij zo lichte windstoot? Uw opgang is veilig. Geheeld van de eerste P – lichter dan tevoren, ging hij over de heilige treden en schreef het op: O lezer, doorgrond deze waarheid. Een licht is U gegeven om goed en kwaad te kennen. Een vrije wil, die zo hij de beproeving van de eerste strijd met de hemelen doorstaat, verder alles overwint. Als hij goed wordt gevoerd Zo bereikt Dante door voortdurende oefening van zijn positie- ve zielenkrachten achtereenvolgens de hogere terrassen van de Louteringsberg. Elke keer wanneer hij de opdracht van een be- paalde graad vervuld heeft, verneemt hij als bevestiging daar- van een der Zaligsprekingen (Mat 5 : 8) en wijst een Licht- engel door een bliksemflits van een intuïtie hem de weg naar de hogere ommegang. Dantes weg door Inferno was exoterisch, zijn weg op de Purgatorio vertoont zeer veel overeenkomst met de oude ma- nicheïse inwijdingsmysteriën. Het pad van de volgelingen van Mani via de zeven graden van inwijding, leidend tot wederge- boorte. Maar eveneens klinkt door de Purgatorio van begin tot einde de Liturgie der Kerk. De hiërarchie der Engelen, de za- ligsprekingen, de sacramenten. Aan de liturgie der Kerk zijn de psalmen, de gebeden ontleent, die op de Purgatorio worden aangeheven. Dantes Purgatorio is echter een aanvulling en verdieping door het persoonlijke element van het innig ver- langen naar zuivering, waarbij de straffen als weldaad in plaats van als tuchtiging worden gezien. Een geheel andere opvatting dan de kerkelijke. Als wij met de kennis, die Margarete Lochbrunner, een Duitse vrouw die haar hele leven gewijd heeft aan Dantes Divina Commedia, dit werk lezen, ontdekken wij teksten, waaruit blijkt, dat Dantes denkwereld zeer beïnvloed was door het Manicheïsme. De stichter hiervan, Mani, leefde in Babylon in de eerste helft van de 3e eeuw. Hij verenigde in zich het weet hebben van de oude wijsheid en het zicht hebben op de verschijning van de Christus in de mens Jezus. Mani lijkt de sleutelfiguur in wie de voortzetting heeft plaats gevonden van de kennis van de oude mysteriën en het beleven van het Chris- telijke mysterie. In de Commedia komt dit tot een synthese. Volgens Mani is Gnosis het ware weten, dat door het waaien van de Heilige Geest wordt gevoed. Gnosis, de kennis van het hart, die geestelijke verlichting, innerlijke zekerheid en schou- wend inzicht geeft. Dante volgde deze leer op veel plaatsen, zonder dat Mani met name wordt genoemd en in beelden, waarin de achterliggende gedachten worden verhuld. Een voorbeeld is de l6e canto van Purgatorio, het gesprek met Marco Lombardo, een vroegere Kathaarse bisschop in Bo- ven-Italië, waarin Dante zegt: En indien God mij zozeer in zijn genade heeft opgenomen, dat Hij wil, dat ik Zijn Hof zie Op een wijze, geheel buiten hedendaags gebruik, verberg mij dan niet wie gij waart voor Uw dood. Het gaat hier om Marco Lombardo, van wie de commentaren in Van Doorn en in de Bruna uitgaven zeggen, dat onbekend is wie Lombardo was. Maar Margarete Lochbrunner heeft bron- nen ontdekt waaruit blijkt, dat deze Lombardo bisschop der Katharen in Boven-Italië is geweest. Zij geeft aan, dat dit ge- hele gesprek in manichese terminologie gevoerd wordt. Het Manicheïsme ging uit van het begrip reïncarnatie en vond zijn voortzetting bij de Katharen, die zich ‘de laatste kinderen van Mani’ noemden. Waarschijnlijk zijn begrippen als reïncarnatie en karma verdwenen bij het Concilie van Nicea, waar slechts de vier ca- nonieke Evangeliën in de Bijbel werden opgenomen. Als Dante de zeven trappen van de Louteringsberg over- wonnen heeft, moet hij nog door een muur van vlammen, die de top omgeven. Weer verschijnt een Engel, die stimuleert: “Treedt er binnen en wees niet doof voor het zingen”. Maar Dante staat als vastgenageld. ”Leer geloven”, zegt Vergilius. ”Het is deze muur, die U nog van Beatrice scheidt”. Een aansporing, die voldoende is om door het eeuwige vuur van het Goddelijk Licht te gaan, waarbij ze geleid wor- den door een stem, die van de andere kant zingt. Door deze vuurdoop gelouterd, wordt het Dante gegeven het Aardse Paradijs op de top van de Louteringsberg te betreden. Wanneer in dit Aardse Paradijs Vergilius plotseling verdwenen is, staat Dante voor de diepst ingrijpende beproeving. Maar hij Vergilius was reeds verdwenen. Vergilius mijn allerliefst vader, Vergilius, aan wie ik mijn heil betrouwde. Vergilius, de denker, blijft achter. Dan neemt Beatrice de leiding over. Beatrice, de vroegere ge- liefde uit zijn jeugd, symbool van de Goddelijke Wijsheid , weg- bereidster naar het Allerhoogste, komende uit de geestelijke wereld, zij heft het geheel op uit de beperkte sfeer der moraal naar de hogere sferen der religie, zij bewerkstelligt de volledige drempeloverschrijding naar de hogere werelden. Dit is de trans- formatie van lagere naar hogere kennis. Vanaf dat moment gaat de exoterische benadering over in een esoterische. 23 Reflectie 2(1), maart 2005 De maanhemel 3e lied naar een aquarel van Salvador Dali