Reflectie2(1).vp

We zien hier een beschrijving van het tegenovergestelde van wat men tegenwoordig als “normaal” is gaan zien. In sommige hedendaagse spirituele stromingen, zoals de “Fraternité Blan- che Universelle”, die Aïvanhov in het Westen in 1937 heeft geïntroduceerd ª), neemt de stille maaltijd als spirituele oefe- ning een belangrijke plaats in. Waar het mij in dit artikel ech- ter vooral om gaat, is te onderzoeken of bepaalde elementen, die we aantreffen bij de Essenen, maar ook bij voorbeeld bij het kerkelijke ritueel van de communie (of het Heilige Avond- maal), in een breder, eigentijds kader geplaatst kunnen wor- den. Een kader, waarin tijdloze spiritualiteit en het “alledaagse” naadloos op elkaar aansluiten. Ik vraag me dit af vanuit een diepe bezorgdheid voor het psychisch welzijn van velen in onze samenleving. Ik bevind me daarbij in het gezel- schap van de voor velen bekende Zwitserse arts en psychiater C.G.Jung, maar daarover straks meer. Eten in stilte “ De stilte (in onszelf) is het verheven gebied van de ziel”. “De werkelijke functie van de stilte is, dat ze een snelle ont- wikkeling van de gedachten en de verbeelding mogelijk maakt”. 5 Beide citaten van Aïvanhov verwijzen naar elkaar en verbin- den kwaliteit en functionaliteit. Dergelijke termen zouden in een seminar voor managers niet misstaan, maar onderstrepen het na- tuurlijke, het “gewone” en “alledaagse” waar de stilte echt thuis zou moeten horen om onze kwaliteit van leven te verhogen. Momenten van ingeving, van schoonheid en harmonie tre- den echter op in zuivere mate, want ongefilterd, als je in stilte eet, je voor de eerste hap afstemt en concentreert. Tegelijkertijd worden we tijdens de maaltijd overdag getest op ons vermogen om een stap terug te doen. Slagen we daarin, dan is de winst van grote betekenis, zowel psychisch als spiritueel. De geestelijke kracht ervan wordt, net als bij een meditatie, ook nog vermenig- vuldigd, als het met anderen samen wordt gedaan. Toch de sacramenten? “Gedurende de maaltijd werd een mysterieuze stilte in acht ge- nomen, die de maaltijd het karakter gaf van een sacrament…” Vele lezers zullen het Sacrament van de H. Mis uit eigen ervaring kennen, waarin de communie zo’n belangrijk moment is en waarin je in stilte deelhebt aan de verbinding met de Christus. Wat zou het mooi zijn in een gemeenschap te leven waarin elk sacrament een vernieuwde vorm krijgt, zonder ook maar iets van haar archetypische, symbolische waarde te verliezen. Waarin de aloude spirituele betekenis de kans krijgt zich heel natuurlijk, in stilte, te openbaren. Anders gezegd, wat zou het mooi zijn, als wij de Sacra- menten zelf in een zodanige vorm in ons dagelijkse leven zou- den kunnen (her)introduceren, dat we daarmee onze innige verbondenheid met “het Koninkrijk dat in ons allen is” konden uitdrukken! Staan – in een tijd waarin de waarden opnieuw zoveel belang- stelling krijgen – de sacramenten niet voor de kernwaarden die elke persoon, als anker of als baken, ten diepste nodig heeft om psychisch in evenwicht te leven in verbinding met de gemeen- schap en in verbinding met datgene in zichzelf wat hij niet kent? Behoeft elk Sacrament niet een eigentijdse esoterische (of gnostieke) vormgeving? Is het geen excuus te beweren, dat het hier om subjectief innerlijke beleving gaat, en niet om maat- schappelijke verantwoordelijkheid? Voor de spiritualist valt hier geen onderscheid te maken. Zou dit niet in de opvoeding en in het onderwijs moeten beginnen? Wat leren onze kinderen over zingeving, over waar- den, op de middelbare school of aan het begin van de beroeps- opleiding of universiteit? Weinig tot niets, want de voorberei- ding op de “ratrace” heeft voorrang…en toch noemen we onze samenleving een beschaving. Maar laat ik me hier beperken tot de communie, tot het eten. Een goed begin Het belangrijkste moment van elke handeling is het begin. Alsof je bij aanvang een knop indrukt, die alle radarwerken in beweging zet, maar daarna moet je een en ander zijn beloop laten. Juist bij aanvang is de kwaliteit van je gedachten van groot belang. Juist hier spelen de beelden een rol die je voor jezelf projecteert. Realiseer je, dat je met elke hap niet zomaar iets in een stom zwart gat stort, maar met heel subtiele elemen- ten en met intelligente wezens samenwerkt, die eerst in de mond en daarna in de maag het voedsel omzetten in energie. Naast het juiste denken zijn goed kauwen en bewust ademen voor dit proces essentieel. Daarna kan deze energie vervoerd worden naar de zeven lichamen (van onzichtbaar etherisch tot zichtbaar stoffelijk, zie daarvoor de pocket “De yoga van de voeding”). Net zoals ons mobieltje een subtieler energiever- bruik heeft dan de motor van onze auto, zo is er in ons lichaam ook sprake van een hiërarchisch proces, waarin een uiterst complexe productie, distributie en consumptie plaatsvindt. Echter, in de maatschappij besteden we de uiterste zorg aan de ontwikkeling en het onderhoud van computers en machines, zowel de hardware als de software. Dat zich in ons een ana- loog proces afspeelt, daar komen de meeste mensen pas achter als het te laat is. Door onze gedachten en onze verbeeldingskracht kunnen we tijdens elke maaltijd opnieuw het zenuwgestel, de hersen- cellen, de bloedvaten, maar ook onze ziel, onze intuïtie en de geest, die in ons werkzaam is, met meerwaarde voeden, met kwaliteit van leven! Mits we daar ons bewustzijn op richten, kunnen juist de maaltijden ons de genade van de volledigheid brengen. Echter op een wijze die zo goed als losstaat van wat men gewoonlijk met eten associeert. Ik pleit hier voor enkele seconden; voor de flits van een schitterende gedachte of het zien van een harmonieus beeld. Het gaat me om een homeopa- thisch “geneesmiddel” voor hoofd en hart. De wereld hangt aan een zijden draad, en dat is de psyche van de mens. C.C.Jung 6 C. G. Jung heeft in zijn verzameld werk uitgebreid ge- schreven over het transformatiesymbool in de H. Mis. 7 Hij kende een grote dieptepsychologische waarde toe aan de handelingen en symbolen van de Eucharistie en betreurde het, dat het protestantisme dit niet heeft onderkend. Over de Eucha- ristie schrijft Jung onder meer: “ De essentiële kern van de Mis is het mysterie en wonder van de transformatie van God, die in het menselijke gebied plaatsvindt.” Jung ging het zeer aan het hart, dat belangrijke religieuze symbolen en rituelen als het ware “verdampen” in de voortgaande secularisatie. Hij beweert, dat via de archetypische symboliek in de handelingen en voorwer- pen, zoals we die aantreffen tijdens de Mis, het individu de gele- genheid krijgt om onbewuste, psychische krachten te compen- 5 Reflectie 2(1), maart 2005