Reflectie2(3&4).vp

sten verschillende lagen van betekenis in zich dragen, waarbij de letterlijke en historische betekenis de minst belangrijke is. Ter wille van de diepere betekenis worden historische feiten ge- makkelijk veranderd of in een andere samenhang geplaatst. De evangelieteksten vormen geen betrouwbare basis voor historisch onderzoek. Het wemelt dan ook van onderlinge tegenstrijdighe- den. Neem bijvoorbeeld de leeftijd van Johannes de Doper. Vol- gens de evangelieteksten moeten Johannes de Doper en Jezus ongeveer even oud zijn. Maar tegelijkertijd merken de teksten op, dat Johannes de Doper de oudste was en al vele jaren had ge- preekt en veel volgelingen had voordat hij Jezus doopte. Ook wordt Johannes de Doper in de teksten steeds gemarginaliseerd, terwijl tegelijkertijd uit de teksten blijkt, dat Johannes de Doper een veel groter aanzien genoot in het Joodse land dan Jezus. In ie- der geval bestond er een forse rivaliteit tussen de volgelingen van Johannes de Doper en die van Jezus. Niets duidt overigens op een rivaliteit tussen Johannes de Doper en Jezus. Integendeel, beiden spreken in de Bijbel lovend over elkaar. Sommigen vermoeden, dat gedeelten van het Johannes- evangelie voortkomen uit geschriften rond Johannes de Doper die bewust veranderd zijn en naar Jezus zijn toegeschreven. Dit valt vooral op in de proloog van het Evangelie, die gaat over het ‘Woord’ dat vleesgeworden is, waarbij Johannes de Doper als eerste wordt genoemd, als getuige van het Woord en niet Jezus. De gelijkschakeling van het ‘Woord’ met Jezus Christus is, ook uit grammaticaal oogpunt, gekunsteld. Zoals met alle Evangeliën het geval is, stelde ook de auteur van het Johannes-evangelie zijn tekst waarschijnlijk samen vanuit ver- schillende bronnen die hij naar behoefte veranderde en ker- stende. Het Nieuwe Testament is geschreven voor mensen die in ieder geval inzicht hebben in het bestaan van verschillende betekenisniveaus en die de geestelijke souplesse kunnen op- brengen om een verborgen (im- pliciete) beteke- nis toch te begrijpen. De teksten zijn vaak bewust dubbel- zinnig gemaakt. Bijna iedere zin bevat verborgen gedachten en al- leen wanneer men deze ver- borgen gedach- ten aan het licht begint te breng- en, wordt de in- vloed van dit tweeduizend jaar oude godsdienst- ige erfgoed be- grijpelijk. Juist door de grote be- tekenisrijkdom en de reikwijdte van de Bijbel laat een mens zichzelf kennen door de wijze waarop hij deze teksten begrijpt of meent te be- grijpen. Een voorbeeld is het woord ‘vijand’ in de uitspraak hebt uw vij- and lief . Het algemene principe is duidelijk en wordt nog steeds be- schouwd als een hoek- steen van de Christelijke naastenliefde of caritas. Maar het Griekse woord voor liefhebben (agapao) heeft ook de betekenis van toelaten tot het ceremoniële liefdes- maal (van bijvoorbeeld de Essenen). Dit ceremoniële liefdes- maal is de basis van de heilige communiedienst in de katholieke en orthodoxe kerkgemeenschappen. Dan betekent de opdracht ‘hebt uw vijand lief’: laat niet-Joden (bijvoorbeeld Romeinen en Grieken) toe tot de communiedienst (en dus tot de Joodse eredienst in het algemeen). Dit is een uiterst provo- cerende, politieke uitspraak die de Zeloten en hun orthodoxe trawanten diep in hun ziel trof. Je kunt eruit opmaken dat Je- zus een rebelse revolutionair was, die vriendschap met de ge- hate Romeinse bezetter preekte. Geen wonder dat Jezus uit de weg moest worden geruimd. Algemeen wordt aangenomen, dat het Johannes-evangelie het laatst werd opgeschreven, met Dr Barbara Thiering¹ als grote uitzondering. Zij beweert dat Jezus zelf de hand heeft gehad bij de totstandkoming van deze tekst, na zijn kruisiging die hij overleefde. Het Evangelie van Johannes is een bijzon- der literair werk dat duidelijk een gnostisch karakter heeft en veel meer emotionaliteit kent. Het is onmogelijk deze tekst uit- sluitend verstandelijk-intellectueel te lezen. Er zit een gevoels- vervoering in, die maakt dat sommige passages slechts begrepen kunnen worden wanneer men zelf weet heeft van deze gevoelsvervoering en wat zij doet. Dan wordt de tekst zinloos voor het denken met het gewone verstand. ¹ verwijzingen : www.thiering.net ; Jezus The Man , 1992, Corgi Books, ISBN 0552 139505; Jezus of the Apocalypse , 1995, Corgi Books, ISBN 0552 142387; John, the book that Jezus wrote , 1998, Corgi Books, ISBN 0552 14665X (www.pvanoyen.nl) Afbeelding links: "Paaskleed" Wandkleed van Madelon de la Rive Box 10 Reflectie 2(3&4), december 2005