Reflectie2(3&4).vp

Ruimte voor de spirituele mens in de Kerken lijkt dus verloren te zijn geraakt. Waarom heeft dat zo kunnen gebeuren? De mens is – globaal gezegd sinds de Verlichting – steeds zelfbe- wuster, zelfstandiger en rationeler geworden, en onttrekt zich steeds meer aan het leergezag van de Kerk. Maar de meeste Kerken leggen aan haar lidmaten nu nog leerstellige en morele voorwaarden op, die struikelblokken kunnen vormen voor de ontvankelijkheid voor het spirituele; ook hiërarchisch kerkelij- ke structuren kunnen hiervoor in de weg staan. Slaat dit allemaal ook op onze Kerk? Wij zeggen een niet- leerstellige, niet-dogmatische Kerk te zijn. Ook karakteriseren wij haar graag als spiritueel en mystiek. Raakt het ons dan niet, dat het spirituele in grotere mate wordt gezocht en erva- ren buiten de Kerken om? Het spirituele is immers, zelfs van meet af aan, in onze Kerk van grote betekenis en waarde ge- weest. En zeker de laatste tijd wordt er binnen onze Kerk vaak en nadrukkelijk gewezen op de Christus-in-ons of op het Christus-principe. Maar zijn toen en nu niet duidelijk genoeg? In een interview [8] naar aanleiding van een boek met de veelzeggende titel The Spiritual Revolution zegt de auteur: “De Christen van de toekomst zal een mysticus zijn of zal er helmaal niet zijn. De God van de Christelijke openbaring is een geïncarneerde God: God die in dit leven binnenkomt om het te transformeren, zodat het leven de eeuwige basis kan zien waar- op onze tijdelijke levens zijn gegrond. De mens – en de hele schepping – is een wordend wezen, niet een zijnd wezen. Het gezichtspunt inzake spiritualiteit is vast gegrond op de theologie van de Heilige Geest. De huidige mens heeft behoef- te aan juist datgene wat de mystici, al honderden jaren gele- den, schreven en zeiden, met name Johannes van het Kruis". Er kan nu inderdaad sprake zijn van een spirituele revolu- tie ; de eerder genoemde tekenen – cursussen, zelfs als onder- deel van het onderwijs, en een overvloed aan publicaties op het spirituele gebied – wijzen hier zeker ook op. Het religieuze denken, dat in de christelijke theologie vorm krijgt, zal dan eerder gericht worden op de Heilige Geest, de derde Persoon van de Heilige Drievuldigheid, dan op de Christus, de tweede Persoon. De Christologie – de theologie die zich bezighoudt met de identiteit van Christus, dus de leer over Christus – maakt dan plaats voor de theologie van de Heilige Geest, en kan dan mogelijk Pneumatologie gaan heten. Dat zal tegemoet komen aan de behoefte aan spiritualiteit, die daarin de ratione- le basis geeft aan een ervaring op de spirituele weg naar mys- tieke eenheid, een weg die werd verwoord en volbracht door de mysticus Johannes van het Kruis. Van hem is ‘In het donkerte van de nacht’ in dit artikel weergegeven, overgenomen uit [9] . *** Toen zo ver ik zien kon geen vuur brandde geen licht gloorde alsof licht nog nooit geroepen was vuur nog niet uitgevonden ben ik gegaan mijn ziel in mij een loeiende draad een laaiende strohalm. Door spiegelgangen ben ik gegaan door open deuren naar buiten de brandtrap af de valkuil van de slaap voorbij mijn ziel in mij een gloeiende draad een laaiende strohalm. Zou zon bestaan zouden sterrenwegen opduiken begaanbaar zou droomachtig mooi boven mij de stad van de maan - of zou één enkele man met ogen van weerlicht mij wenkende hoog aan de hemel staan ik zou niet gaan in dat licht. Ik radeloos gelukkige mijn ziel zee onder schotsen fonkelend zwart licht gesternte onder puin en as begraven onzienlijk licht steekvlammen dun als berglucht mijn gewrichten dooraderend verwilderend ontschaduwd licht zenuwen ziel die arendsogen schroeit in mijn gezicht Ziel kleinste onbekend doe gaan door deze nacht dit waanlandschap dit onbestaan tot waar wie op mij wacht die achter namen woont hartslag doodstilte duur van dit ontvonkt moment die wonden is dorst lafenis de ongevonden vondeling de zielsbeminde die mij kent. Juan de la Cruz 1542-1591 vrije bewerking Huub Oosterhuis, geb. 1933 Bronnen: 1. Spiritualiteit - vormen, grondslagen, methoden, Kees Waaijman, Kok Kampen 2000/2001 3 , 954 blz. 2. Encyclopedie van de mystiek - fundament, tradities en perspectieven , Kok Kampen 2003/2003 2 3. A dictionary of Christian Spirituality, ed. Gordon S. Wakefield, SCM Press, 1983/1996 6 4. Spirituality for the Sceptic - the thoughtful love of life, Robert c. Solomon OUP 2002, 169 blz 5. Prana - tijdschrift voor spiritualiteit en randgebieden der wetenschappen, nr. 50, winter 1987 6. Mystiek en spiritualiteit - een reis door het tijdloze, Jacob Slavenburg, Ankh-Hermes, 1994, 154 blz.; in het bijzonder daarin van Marcel Messing Het bijzonder gewone van mystiek en spiritualiteit . blz 93-97 7. Trouw , 28.03.92, ontleend aan [6]: Otto Duintjer: Het belang van nieuwe spiritualiteit 8. Interview in The Melbourrne Anglican , mei 2003, van de auteur David Tacey over zijn boek The spiritual Revolution . 9. In gebed - bidden, het Onze Vader en andere gebeden , Frank den Outer, 2002, 79 blz. 5 Reflectie 2(3&4), december 2005