Reflectie3(1).vp

jaar geleden nieuwe mogelijkheden; grenzen die verder lagen dan de door de Kerken van die tijd gestelde. De oude grenzen markeerden immers morele en vaak rigide voorschriften, ge- richt op persoonlijke redding en een leven hiernamaals. In de bredere visie van religie, zoals die zich negentig jaar geleden manifesteerde, proberen mensen boven zichzelf uit te stijgen, te transcenderen, naar een eenheid met God en zo een instru- ment te worden in het goddelijke werk. Velen deden toenter- tijd een beroep op de religies om de nadruk te verleggen van straf en beloning in het hiernamaals naar het ideaal van een- heid met God in het leven op aarde. Verwijzingen naar angst en eeuwige verdoemenis verving de VKK door vreugdevolle, positieve uitdrukkingen, daarmee het vertrouwen uitsprekend in de kracht en het leven dat door de liturgie in de wereld uit- stroomt. Gustav Mahler, die door de theosofie was beïnvloed, verwoordde dit in zijn Achtste Symfonie heel treffend: Alles Vergängliche ist nur rein Gleichnis; Das Unzulägliche hier wird’s Ereignis; Das Unbeschreibliche, hier ist’s getan; Das Ewig Weibliche zieht uns hinan. Wat ik wil benadrukken in de VKK is de afwezigheid van angst voor God en een eeuwig oordeel. Haar ontstaansgeschie- denis valt samen met de visies van componisten van onder an- dere Mahler en Scriabin. Zo schreef Mahler in zijn brief aan zijn vrouw Alma, dat in zijn Achtste symfonie geen angst voor de dood en het eeuwige oordeel voorkwam, zoals dat nog wel bij Mozart het geval was, waar vooral in diens Requiem die angst eruit wordt geschreeuwd. “Geen eeuwig oordeel, alleen liefde”, zo schreef Mahler. Negentig jaar Vrij-Katholieke Kerk is negentig jaar vrij zijn van o.a. dogma’s over zonde, straf en eeuwig oordeel. Hiermee was de VKK haar tijd ver vooruit. De grote protestantse Kerken zijn begrippen als hel en eeuwig oordeel pas de laatste decennia voorbij. Voor Rooms-Katholieken is er nog altijd de dreiging van vagevuur en hel, ook al denken veel gelovigen daar zelf genuan- ceerder over. Je zou kunnen zeggen, dat de VKK een voortrek- kersrol heeft vervuld. De nieuwe inzichten van negentig jaar geleden zijn in deze tijd min of meer gemeengoed geworden. De VKK zou dan ook velen moeten aanspreken. Toch is het een illusie te denken dat het ooit gaat stormlo- pen en onze kerkgebouwen te klein zullen worden. Als ver- lichting en spirituele ervaringen populair worden, zoals nu het geval is, moet het de essentie van zijn betekenis wel kwijtra- ken, want ware spirituele beginselen zijn ongeschikt voor massaconsumptie. De new age-filosofen beweren, dat we le- ven in een tijd van evolutie, waarin iedereen zonder al te veel moeite de verlichting kan bereiken. Dat is echter onmogelijk. In geen enkele periode, ook niet in de huidige ‘nieuwe tijd’ is de grote massa ooit bereid geweest de toewijding en overgave op te brengen die vereist zijn om een verlicht leven te verwe- zenlijken. Liever kiest men voor hapklare spirituele brokken dan voor spiritueel fijnproeven. En dat laatste is wat er onder andere in de VKK gebeurt. De VKK zou je kunnen zien als een klein restaurant voor fijn- proevers. In zijn boek De schatkamer van het licht zegt Johan Pameijer, dat de opkomst van new age-bewegingen in de zesti- ger jaren in zekere zin te vergelijken is met de opleving van Katharen, Waldenzen, Vrije Broeders en Zusters, Rozenkruisers en Vrijmetselaren in vroeger eeuwen. Zij belichaamden een vrijheidsdrang die hem van meet af aan in de Vrij Katholieke Kerk heeft aangesproken. In geen enkel opzicht sloot de erken- ning van de Bijbel de heiligheid van spirituele geschriften uit andere culturen uit, noch een open christelijke Kerk met wortels in neoplatonisme en gnosis. Zij heeft haar sympathie voor de antieke mysteriescholen nooit ontkend en sommigen vergelijken haar graag met een mysterieschool en spreken over de wijze van bediening als een scholingsweg voor de ziel. Innerlijke tempel Negentig jaar vrij van dogma’s, leergezag; vrij van een kaste van celibataire priesters die menen iets te mogen zeggen van wat er in mijn slaapkamer mag gebeuren of niet mag gebeuren. Negentig jaar van vrij denken, van erkenning van andere heili- ge geschriften. Negentig jaar VKK betekent niet behaaglijk achterover leunen. De kerk vergrijst. Vaak zijn we toch nog te veel een doorgangshuis voor spirituele zoekers en ook fijn- proevers. Want fijnproevers zijn uitermate kritisch en gaan verder met hun zoektocht. Hoe en op welke manier zijn we in staat de fijnproevers voor de VKK te behouden? Hoe kan de VKK de fakkel doorgeven, een nieuwe generatie inspireren? De komende jaren zullen leren of we erin slagen om nieuwkomers zich thuis te laten voelen. Tegelijk is het goed te bedenken, dat in deze nieuwe tijd mensen steeds minder be- hoefte hebben aan uiterlijke vormen van religie en het meer zoeken in hun innerlijke tempel. Ik geloof niet dat religies gedoemd zijn te verdwijnen. De mens is, om met de theoloog Kuitert te spreken, ongenees- lijk religieus. Maar Kerken worden steeds meer wegrestau- rants. We zullen ons moeten hoeden voor de hapklare brok- ken, voor het spiritueel materialisme, zoals Chögyam Trungpa het noemt. Wij zullen moeten besluiten of we onze honger willen stillen met fast food in een matig cafetaria, of dat we onze intelligentie, authenticiteit en integriteit gebruiken om iets tot stand te brengen wat werkelijk voldoening geeft, van blijvende aard is en ten dienste staat van het geheel, zoals dit de oprichters van onze Kerk ook voor ogen stond. Het gaat tenslotte om voedsel voor de ziel, voedsel voor fijnproevers!|| Rond raam kerk te Bloemendaal – foto: Rob Veltkamp 4 Reflectie 3(1) voorjaar 2006