Reflectie 3(4).vp

Column Lambèrt de Kwant Kerst, ietsisme en nietsisme In deze donkere dagen vóór Kerst sta ik even stil bij iets dat een hype lijkt te gaan worden. Ietsisme. Steeds meer mensen voelen zich immers thuis bij dat van het grote Energieveld van de Schepper. Voelen zich daarmee in deze kersttijd verbonden met hun innerlijke licht en daarmee ook met dit Energieveld. Voor hen geen abstracties over wie God dan wel is. Zij erva- ren het goddelijke op hun manier. De VKK kun je ook wel een ervaringskerk noemen: misschien wel een “Iietsistenkerk? “Ietsisme” lijkt een heuse hype te worden. Journalist Ralf Bo- delier sprak overigens al in 2001 van ietsisme toen hij als oor- spronkelijk katholiek theoloog zijn bekering tot het atheïsme toelichtte. Waarom aarzelen die ietsisten toch om te worden wat je, vindt hij, redelijkerwijze moet worden als je die hele rim-ram van de traditionele religieuze orthodoxie achter je ge- laten hebt, dus nihilist of nietsister? Als je ervan uitgaat dat God “niet iets” is kom je al aardig in de buurt van dit nietsis- me. Als nietsist kun je trouwens ook wel in een “beeldloze god” geloven, maar dat zal collega Boedelier wel niet bedoe- len. Voor hem is een nietsist een unbeliever . Er is niets. Punt uit. Toch zijn er mensen, waaronder ikzelf, die zeggen dat God “niet iets” is. Er lopen trouwens ook heel wat panentheïsten in deze we- reld rond. Panentheïsme is het geloof dat God het universum bevat (immanentie), maar niet identiek is aan dat universum en het ook overstijgt (transcendentie). De Kabbala, de Joodse mys- tiek, geeft een panentheïstische kijk op het wezen van God; deze visie wordt in het Chassidische jodendom vrij algemeen geaccepteerd. Ook is het de visie van de procestheologie en van de christelijke beweging die in de VS bekend is als de ‘Creation Spirituality’. Verder hebben de Hindoe-godsdiensten groten- deels een panentheïstische visie op het wezen van God. Geen nieuws Nu hebben we dus het ietsisme, een algemene term voor uit- eenlopende overtuigingen waarbij mensen “aannemen” dat er “iets” is tussen hemel en aarde, zonder concreet een welbe- paalde religie aan te hangen. Zowel onder theologen als bij atheïsten roept het ietsisme weerstand op. Boosheid ook over dit ietsime. Gijs Dingemans (zie boekeninfo) kreeg en krijgt er van zijn vakbroeders stevig van langs omdat hij in ietsisme een basis ziet voor christelijke spiritualiteit. Kom niet aan de godsbeelden van de heren (het zijn doorgaans mannen) theolo- gen. Daar weten theologen als Kuitert, Wiersinga, en de Lange van mee te praten. Zo kreeg Kuitert op z’n kop van de ex-priester en EO-dominee H.J. Hegger, die hem in een open brief in Trouw vroeg: “Beste Harry, (…) waarom vecht je bij- na hartstochtelijk om gelovigen ertoe te brengen niet langer in deze God te geloven?” Hij stelde Kuitert ook verantwoordleijk voor gelovigen die door zijn toedoen gaan twijfelen en in de hel terechtkomen. Dominee Hegger weet het allemaal heel ze- ker en dat is z’n goed recht. Toch weet één op de zes predikanten, zo bleek onlangs uit on- derzoek, niet of God wel bestaat. Ook de Zeeuwse dominee Klaas Hendrikse ontkent het bestaan van God. “Het komt zo- als het komt, tragiek ligt altijd op de loer, en er bestaat geen God die mensen behoedt voor tegenslag en verdriet.” Onder veel theologen is het geen nieuws dat God niet bestaat. Zij zijn het er wel ongeveer over eens dat ’bestaan’ op God niet van toepassing is. God bestaat niet zoals een stoel bestaat. Het wordt er meestal niet bij gezegd, maar dat is feitelijk een athe- ïstisch standpunt. Een atheïst ontkent het bestaan van een ’theïstische God’: een almachtig, alwetend, alomtegenwoordig persoonachtig Wezen. Voor hem is daarmee de kous af. Voor een gelovige begint het dan pas: God bestaat niet. En dan? Is er dan nog iets te geloven? Kun je geloven in een God die niet bestaat? In tegenstelling tot het klassieke agnosticisme, dat eerder negatief staat tegenover religieuze overtuigingen (niet geloven wat men niet kan weten), blijft het ietsisme daar eer- der positief tegenover staan (er is veel meer dan we kunnen weten). Het is een vorm van religieuze vrijzinnigheid of reli- gieuze onkerkelijkheid. De invulling daarvan kan variëren van een christelijk godsbeeld van een ”kracht" die buiten de we- reld staat tot een boeddhistisch wereldbeeld met “krachten” die in de wereld bestaan. Het is ook mogelijk de keuze tussen beide open te laten. Boosheid en irritatie over ietsisme bij andere theologen. Irritatie ook bij een aantal beroepsatheïsten zoals bijvoorbeeld Rudy Kousbroek. Waar atheïsten zich vooral tegen verzetten, zo schrijft hij, dat is de oppervlakkigheid, de onoprechtheid, dat trendy-achtige ervan: er moet toch iets zijn, dat lamlendige ietsisme… Toch is dit vage, religieuze besef er allang in onze geseculariseerde wereld. Met Ietsisme benoemen geven we daar gewoon nu maar een naam aan. Basis voor christelijke spiritualiteit Gijs Dingemans heeft met zijn boek “Ietsisme, een basis voor chris- telijke spiritualiteit?” zijn nek ver uitgestoken en ook de violen der gramschap van vele vakbroeders en atheïsten over zich uitgestort gekregen. Gelukkig waren er ook vele positieve reacties. Hij geeft een boeiende analyse van ietsisme en ‘ietsisten.’ Ietisten, die vermoeden dat er ‘iets’ moet zijn achter onze wer- kelijkheid, verwijzen dikwijls naar de energie en de groeiende kracht in en achter de natuur, zoals ook nogal wat VKK’ers. Mensen die gefascineerd zijn door de scheppende orde in de chaos, waardoor alles is ontstaan wat ontstaan is. Ze zien over- al om zich heen de tekenen van het Grote Mysterie, dat voort- durend zorgt voor nieuw leven… Voor veel mensen is het daarom maar een klein stapje om het Mysterie achter de evolu- tionaire ontwikkelingen en de levenskrachten van de natuur ‘God’ te noemen. Veel religieuze spiritualiteit wortelt in dit besef van een kracht, een energieveld, dat onze werkelijkheid draagt. Veel mensen noemen die natuurlijke levenskracht zelf ‘God’ of goddelijk. Zelf zou Dingemans er liever voor kiezen om de wetmatigheden van het fysische substraat en de groei- 10 Reflectie 3(4) winter 2006