Reflectie 3(4).vp

oftewel de lunula, waarin de geconsacreerde Hostie achter glas ter verering en aanbidding wordt uitgesteld), terwijl de sacra- mentsnissen werden voorzien van dikwijls siervolle deuren met traliewerk. In Friesland is de kerk van Anjum het enige middeleeuwse godshuis, waar het oorspronkelijke sacramentshuis bewaard is gebleven (helaas zijn de deuren verdwenen). Ook kwamen in de godshuizen sacramentstorens te staan, binnen tegen de kerkmuur of geheel vrijstaand. Tijdens de Re- formatie zijn deze – voorzover aanwezig – in het hoge noor- den van ons land grondig opgeruimd; slechts in Duitsland treffen we ze nog aan, bijvoorbeeld een zandstenen sacrament- storen (8,7 m. hoog) bezijden het priesterkoor in de veertien- de-eeuwse Ludgerikirche van Norden (Oostfriesland). Het tabernakel als de waardigste plaats voor het Allerheiligste Tijdens het Concilie van Trente (1545-1563) is de verering van het Altaarsacrament in de Rooms-Katholieke Kerk aldus voorgeschreven, dat ‘Ons Heer bewaard wordt in een afsluit- baar tabernakel op het altaar ’: volgens de vergaderende con- cilievaders ‘de waardigste plaats voor het Allerheiligste’. Later kwam daar de verplichting bij van de tabernakel-exposi- tietroon ten behoeve van de ‘uitstelling van het Allerheiligste in de monstrans’. Poëtisch en devoot zijn in oude kerkboeken de omschrijvingen van het altaartabernakel, zoals ‘de Woonplaats des Heeren’, ‘de Zetel der ongeschapene Wijsheid’, ‘de Woonstede Gods onder de menschen’ en ‘de nieuwe door de Engelen in groote bewondering aanschouwde Hemel op aarde’. Als symbool van de Moeder Gods heette het tabernakel in vroeger tijden tevens ‘het uitverkoren Heiligdom in wie haar Goddelijke Zoon heeft willen rusten’… Met dank voor de mij ter beschikking gestelde afbeeldingen uit het artikel “Sacramentsnissen in Groninger kerken”, van dr. Regnerus Steensma, in “Groninger Kerken”, oktober 2003, tijdschrift van de Stichting Oude Groninger Kerken; uit “Het geheim van de lege nis: sporen van de katholieke eredienst in Friese kerken”, eveneens van dr. Regnerus Steensma, in “Keppelstok”, juni 2004, tijdschrift van de Stichting Alde Fryske Tsjerken; en uit “De bewaring en de verering van het Heilig Sacrament in de late Middeleeuwen”, geschreven door drs. Ada van Deijk, in “Groninger Kerken”, oktober 2003. * * * 23 Reflectie 3(4) winter 2006 Zestiende-eeuwse miniatuur, afkomstig uit het Rothschild- gebedenboek en gemaakt door de miniaturist Gerard Horenbout: De elevatie tijdens een plechtige H.Mis. Op de achtergrond prijkt een Gotische sacramentstoren. Er staat geen tabernakel op het altaar. Altaar met tabernakel in de Christus Pantocreatorkerk te Raalte