Reflectie15-winter2007.vp

De Theosofie pr. J.J. Kouwe Steeds weer blijkt het wenselijk de positie van de Vrij-Katho- lieke Kerk ten opzichte van de Theosofische Vereniging op- nieuw aan de orde te stellen. Eigenlijk behoeven we slechts aan te halen wat mgr. J.I.Wedgwood daarover al in 1919 schreef [1]: Deze Kerk en Vereniging zijn afzonderlijke en aparte organisaties. Geen van beide is verantwoordelijk of aansprakelijk voor de handelingen en visies van de ander. Het- zelfde stelt trouwens ook zeer uitdrukkelijk de Beginselverkla- ring van onze Kerk[2]. Het probleem is blijkbaar altijd geweest dat er in de begin- periode van het bestaan van de Vrij-Katholieke Kerk een grote overlapping is geweest in het lidmaatschap van beide organi- saties. Hoewel wellicht in veel mindere mate dan eertijds, zijn er nu nog kerkleden en geestelijken die ook lid zijn van de Theosofische Vereniging. Een belangrijke reden waarom destijds de Kerk en de Ver- eniging samengebracht werden tot een begrip als de ‘theo- sofische kerk’, is dat de beide stichterbisschoppen – die voor- aanstaande leden van de Theosofische Vereniging waren, evenals hun opvolgers dat veelal ook waren – hun theosofi- sche denkbeelden, opvattingen en interpretaties van het chris- telijke geloof in de Vrij-Katholieke Kerk brachten. Het valt niet te ontkennen dat deze Kerk haar ‘imago’ heeft gekregen in de jaren volgend op haar stichting. Toen plaatsten de stich- ters vele christelijke geloofsopvattingen en de Heilige Schrift tegen de achtergrond van de theosofie; die werden dus vanuit theosofisch gezichtspunt bezien. Rituaal Helderziend waarnemen en onderzoek ontsloten voor C.W. Leadbeater, één van de stichters van de Kerk, de onschatbare waarde en betekenis voor de mensheid van het aloude katho- lieke rituaal van de Eucharistie en van de zes overige Sacra- menten die de Kerk bedient. De nieuw verworven inzichten brachten hem en Wedgwood ertoe het rituaal van de Heilige Mis te herzien, zowel naar opbouw als naar verwoording. Zij waakten er echter voor dat de essentie ervan behouden bleef. De bewoordingen die het doel van dit prachtige rituaal in de weg zouden kunnen staan, werden weggelaten. Het deelnemen aan deze eredienst moest een vreugdevolle opgang worden tot de viering van het Heilig Sacrament van de eenwording met Christus en door Hem met het ene Leven, dat alles bezielt en draagt. Die deelname dient ook om de mens te helpen en te sti- muleren bij het vervullen van zijn levensopdracht, die hij krachtens zijn diepste wezen en essentie heeft meegekregen. De levensopdracht van de mens houdt in: het worden tot de offeraar die zich ten slotte geheel, onbeperkt en volkomen in- zet voor en deelneemt aan ‘het Grote Offer’ dat de wereld on- derhoudt en schoort’. Zoals gezegd dienen de overige Sacramenten ditzelfde doel: de mens te brengen tot realisatie van zijn taak door hem te begeleiden ‘van de wieg tot het graf’. De theosofie is dus een zeer belangrijke factor geweest bij de tot- standkoming van de Kerk en zij vormt nog steeds de achtergrond van de Vrij-Katholieke visie op allerlei levensbeschouwelijke vragen. De officiële leer van de Kerk, zoals die vervat is in zeven ‘stellingen’, is er geheel van doortrokken. Maar – kunnen we ons afvragen – wat is die theosofie, die zulk een belangrijke rol heeft gespeeld in de Vrij-Katholieke Kerk, nu toch eigenlijk? We zouden het antwoord op deze vraag als volgt kunnen formuleren, daarbij bedenkende dat er vele nuanceringen mo- gelijk zijn, afhankelijk van de invalshoek van waaruit we deze vraag bezien. Theosofie is het samenstel van leringen en informatie over de Schepper, de schepping en de schepselen daarin. En meer in het bijzonder over het leven van ieder mens en van de mensheid als collectiviteit. Het betreft informatie die tot ons is gekomen langs ‘normale’ en langs buitenzintuiglijke waarneming door sommigen. Veel ervan, zo niet alles, is door alle eeuwen heen verwoord en vastgelegd in heilige boeken, ceremoniën en gods- dienstige leerstelsels, die vaak beïnvloed en bepaald werden door en aangepast aan de noden van de tijd waarin ze de men- sen gegeven werden. De essentie van deze leringen vormt veelal de gemeenschappelijke noemer ervan, doch de accenten ver- schillen, evenals de presentatie. Theo-Sofia is de Goddelijke Wijsheid of Waarheid die in zijn volheid in termen van de exis- tentie onverwoordbaar is, aangezien deze ‘is’ in het Eeuwige Nu, waarvoor het concrete verstand geen middelen heeft om dit weer te geven. Het menselijke verstand kan slechts aanzichten, deelruimten of doorsneden van de Waarheid belichten. Daarbij wordt gebruik gemaakt van geschikte voorbeelden en gelijke- nissen gegrepen uit het dagelijkse leven, het verder aan ieders verbeeldingsvermogen overlatende om de essentie van de bood- schap die ze willen verwoorden te vatten: Die oren heeft om te horen, die hore (Mt 13:9). En hierin vindt nu het woordje ‘vrij’ in de naam van onze Kerk zijn oorsprong. Niemand kan een ander de Waarheid omtrent het Leven, het ene Mysterie, dat aan de basis van de schepping ligt, geven of verklaren. Ieder mens zal voor zich- zelf die Waarheid moeten zoeken en vinden. We kunnen el- kaar daarbij wel helpen. Nieuwe of vernieuwde denkbeelden kunnen een vastgelopen denkproces of handelingspatroon weer doorbreken en krachten doen vrijmaken die de mensen een nieuwe impuls geven. Wij zijn van mening dat de theosofie zoals die door de Theosofische Vereniging is gebracht ook voor het christen- dom in de vorm van de Vrij-Katholieke Kerk nieuwe inzichten in de betekenis van oude denkbeelden, gebruiken en rituele handelingen heeft gebracht en bovendien oude verloren gegane in ere heeft hersteld. Theosofische kenmerken De theosofische achtergrond van de VKK is in de werken [3] t/m [9] beschreven. De kern daarvan is in [10] alsvolgt kort samengevat.