Reflectie 5(4) winter 08.vp

Kerstmis en de Engelen ¹ Hans Moolenburgh Wat is Kerstmis? Op 25 december viert het Christendom over de hele aarde de geboorte van Jezus Christus in Bethlehem. Wat weten we van de omstandigheden? Keizer Augustus had bevolen dat zijn hele rijk moest worden geteld. Dat hield in dat iedereen in zijn geboorteplaats moest worden geregistreerd – een erg praktisch besluit, met gevolg een enorm heen en weer gereis. Op de nacht van Jezus’ geboorte waren er herders op het veld die eerst door één engel en even later door een vele engelen, wer- den verteld over de geboorte van de verlosser. Bezien we deze twee punten, dan is het wel heel onwaar- schijnlijk dat een bureaucraat als keizer Augustus midden in de winter een nogal onhandig opgezette volkstelling liet uit- voeren. En verder zullen er midden in de winter geen schapen in het veld zijn, zelfs niet in het Midden Oosten – die zijn dan in de schaapskooi. Waarom vieren we dan Kerstmis op 25 december? Toen in de 3 en 4 eeuw het Christendom zich over Europa begon te verbreiden, trachtten zij die het evangelie brachten zich zoveel mogelijk aan te passen aan de lokale gewoonten. Zo werd bijvoorbeeld aan de beelden van Jupiter en Venus in Rome eenvoudigweg een andere naam gegeven, te weten Pet- rus en Maria. En in de Germaanse landen troffen zij het mi- dwinterfeest aan over de terugkeer van het licht.. Dat feest werd toen letterlijk gekerstend en werd ons Kerstfeest. De oude god Wodan, of Odin, bleek een taaie rakker en die kreeg men uiteindelijk onder de knie door er Sinterklaas van te ma- ken. Wodan reed over de wolken en Sinterklaas rijdt nog steeds over de daken. Het is om die reden dat wij, Westeuropeanen, nog steeds een beetje in de war zijn: is het nu eigenlijk het grote heidense feest vol eten en drinken?, of is het de stille geboorte van de Verlosser? Daarom nemen we van allebei wat. Wanneer werd Jezus geboren? De vraag is nu eerst, wanneer werd Jezus dan echt geboren? Dat is een moeilijk te beantwoorden vraag. Duidelijk is dat er in de evangeliën twee geboorten met elkaar verweven zijn: die van Johannes de Doper en die van zijn volle neef Jezus die exact een half jaar later werd geboren. De doop van Johannes werd voorzegd door de engel Gabriël aan zijn al oude vader Zacharias. Gelukkig zijn in Jeruzalem oude lijsten van de priesterdiensten uit die tijd gevonden, de zogenaamde lijsten van Abia. Tot deze afdeling behoort ook Zacharias, waardoor bekend is wanneer hij dienst had. Ook weten we dat zijn al ou- dere vrouw vlak na zijn dienst, direct na zijn thuiskomst, door een wonder zwanger werd. Met deze gegevens is het in 19de eeuw (door een zekere Bullinger) gelukt de concepties en ge- boorten van Johannes en Jezus in kaart te brengen: . de conceptie van Johannes de Doper nabij 24 juni 5 v.Chr., en van Jezus 25 december 5 v.Chr.; en de geboorte van Jo- hannes de Doper nabij 27 maart 4 v.Chr. en van Jezus 29 sep- tember 4 v.chr. De maanden in het Hebreeuws waren anders dan die in het Westen: 29 september viel in het jaar van Zijn geboorte op de 15e Tisri. Dit is de eerste dag van het Loofhuttenfeest dat de Engelsen “The Feast of Tabernacles” noemen. Het is dan ook opvallend dat als de evangelist Johannes de komst van Jezus beschrijft, hij ondermeer zegt: “Het woord is vlees geworden en het heeft onder ons gewoond”. In het Grieks staat er ‘Het heeft zijn tent onder ons opgeslagen’ en in het Engels ‘Has tabernacled among us’ (oude vertalingen). De loofhut zit dus in de tent verborgen! Dit alles wordt bevestigd door het feit dat de Kerk sinds mensenheugenis op 29 september het feest van Michael en alle engelen viert. Op 29 september 4 v.chr. de eerste dag van het Loofhuttenfeest, verscheen aan de herders de aartsengel Michael, de volksengel van Israel. Hij kondigde de geboorte aan, waarna de engelen in jubelzang uitbarstten. Als ik luister naar het Ehre sei dir Got uit het Weihnachts- oratorium van Bach en het Hallelujah uit de Messias van Hän- del, dan denk ik: zij hebben iets van die oorspronkelijke mu- ziek gehoord. Dus inderdaad: Kerstmis is een engelenfeest. We vieren het alleen op het verkeerde moment. Een bijzondere dag: 25 december Maar het zal u zijn opgevallen dat 25 december wel degelijk een bijzondere datum is. Op die dag vond de conceptie plaats in Ma- ria. De wonderlijke zwangerschap van Maria door de Geest Gods. Vlak nadat een andere aartsengel, Gabriël, haar die had aangekondigd. Daarmee krijgt de 25 december een heel andere betekenis in de titel van dit stukje ‘Kerstmis en de Engelen’. Lambèrt de Kwant in gesprek met Hans Moolenburgh