Reflectie 5(4) winter 08.vp

geheime karakter van de rituelen varen. De kandidaat voor de Mithrasdienst moest zweren dat hij niets van wat hem werd meegedeeld en opgelegd zou verraden. De afgelegde eed heet- te ‘sacramentum’, de benaming die in verband met de mysteriedienst werd gebruikt. Achtereenvolgens kwamen kandidaten in aanmerking om tot Raaf (Coras), Bruid (Nymphus), Soldaat (Miles), Leeuw (Leo), Pers (Peres), Zonneloper (Heliodromus) en Vader (Pa- ter) te worden ingewijd. Een praktische samenvatting over de inhoud van de inwijdingen is te vinden in het boek “Mithras” van C.A. Wauters. Brandmerken De kandidaat werd ondervraagd, beproefd en voorgelicht. Naakt en geblinddoekt knielde hij voor een gehelmde figuur met een brandende fakkel in de hand. Wat daarna precies ge- beurde is onbekend, maar er wordt melding gemaakt van brandmerken op het voorhoofd, een gebruik dat in de Kerk (gelukkig) door een zalving is vervangen. Met de handen op de rug gebonden lag de kandidaat geknield naast een zwaard. Suggestieve afbeeldingen laten hem zien als hij voor dood op de grond ligt. Ten slotte knielt hij voor de Pater, die hem een rond brood voorhoudt. De eerder genoemde dr. Vermaseren geeft een iets gede- tailleerder beschrijving van de plechtige inwijdingen. De Raaf zal als een soort bode gaan dienen, zoiets als de Vrij-Katholieke deurwachter. Zijn functie wordt dan ook in verband gebracht met de god Mercurius-Hermes. Hem wordt bij zijn wijding een caduceus, de staf omcirkeld door twee slangen, ter hand gesteld. Bij deze wijding krijgt hij een vogel- masker op. Mercurius zal zijn beschermende planeet zijn. Waterdoop De Nymphus verschijnt in een bruidssluier. In de loop van de plechtigheid wordt de sluier weggetrokken en verschijnt de kandidaat geheel naakt aan de gelovigen. De handdruk van trouw aan Mithras heeft hij dan al gegeven. Fakkel, lamp en kroon, aan hem overhandigd, symboliseren de bruidstoorts, het nieuwe licht en de kroon van het huwelijk met de godheid. Venus geldt als de beschermende planeet. Voor ons is interes- sant te weten dat deze inwijding in verband wordt gebracht met water. Bijna zeker vindt er dus nog een soort doop plaats, zodat de kandidaat gereinigd de huwelijkse staat betreedt. Het element aarde staat centraal bij de derde inwijding tot soldaat. Dit ritueel herinnert sterk aan ons Vormsel. De soldaat krijgt als opdracht mee te strijden tegen het kwaad. Daartoe kan hij rekenen op de bescherming van de krijgshaftige pla- neet Mars. Bij deze inwijding ontvangt de kandidaat een brandmerk op zijn voorhoofd. Een deel van het ritueel speelt zich af in de donkerte van een grot. Daar wordt hem op de punt van een zwaard een krans aangeboden, die hij op zijn hoofd zet en vervolgens weer van zijn hoofd zal wegduwen als symbool van zijn soldateske doortastendheid. Gloeiende kolen De Leeuw verschijnt in een vuurrode mantel. Het dragen van een vuurschop als attribuut verwijst naar het element vuur en de vurige planeet Jupiter, onder wiens bescherming de Leeuw zal optreden. Bekleed met een leeuwenmasker reinigt hij zijn han- den en tong met honing als teken van zijn voornemen elk slech- te daad en alle vormen van kwaadsprekerij te vermijden. Tijdens deze wijding ondergaat de kandidaat ook een soort vuurdoop. Vermoedelijk werden zijn moed en vertrouwen ge- test door hem door een laag gloeiende kolen te laten lopen, maar daarover bestaat geen zekerheid. In elk geval maakt een neer- bliksemende vuurstraal de kandidaat tot een nieuw mens, een geheiligde die de boosaardigen overwint. Bij de Leeuw vinden we een duidelijke opdracht aan de Christelijke Acoliet terug. Een grijze tunica is de dracht van de Pers, de vijfde inwij- ding. Onder bescherming van de Maan zorgt hij voor de vruchten des velds, hanteert de zeis en zal de oogst binnen ha- len, die uit het ruggenmerg en het bloed van de stier is opge- schoten. Vage geruchten over een bloeddoop, waarbij hij met het bloed van gedode stier wordt besprenkeld, heb ik niet be- vestigd kunnen vinden. Duidelijk is dat de drie hoogste inwijdingen in verband staan met het doden van de stier. Dat geldt ook voor de Zon- neloper, wiens attributen een fakkel, een stralenkrans en een zweep zijn. Hij symboliseert de Zon die dagelijks de hemel- baan in zijn vierspan aflegt en de paarden aanvuurt met een zweep. Aan deze zesde inwijding komt eindelijk het rituele maal te pas. Samen met de goden Sol, de onoverwinnelijke, en Mithras, geniet de kandidaat van de verheven maaltijd. Het zal duidelijk zijn dat de Zon zijn beschermer is. Terwijl de Pers wel iets heeft van onze Diaken kan de Zonneloper met onze Priester worden gelijkgesteld. Bijna-doodervaring Saturnus ten slotte behoedt de Pater, de Vader, bij zijn rituele bezigheden. Ring, staf en mijter roepen het beeld op van de bisschop, de hoogste in de oplopende hiërarchie tussen de ge- wone gelovige en de godheid. Over de juiste inhoud van de zevende wijdingsceremonie is weinig bekend, maar we kun- nen aannemen dat de kandidaat, net als de christelijke diakens, priesters en bisschoppen, voorover liggende op de vloer ‘door de dood gaat’ om in een nieuwe geboorte op te staan. Maar er zijn sarcofagen gevonden, waar de kandidaat in moest plaat- snemen, bedwelmd door soma en in staat een soort bijna dood- ervaring te ervaren, waaruit hij herboren zou ontwaken. Bloed van het lam Het loont de moeite om de rituelen van onze zeven sacramenten alsmede die van de zeven wijdingen (de voorbereidende wij- dingen van klerk en subdiaken uitgezonderd) met de zeven in- wijdingen van Mithras te vergelijken. Uiterlijke verschillen kunnen nauwelijks de innerlijke verwantschappen verdoezelen. In elk geval laat de vergelijking zien waarom de Leidse histori- cus H.W. Singor in een oud krantenartikel schrijft, dat de religie van Mithras zeer sterke overeenkomsten vertoont met het chris- tendom, zowel wat betreft de symboliek als de rituelen. Zelfs in het vergoten, en verlossende, bloed stemmen de religies met elkaar overeen. Om welk vergoten bloed ging het hier? Niet, aldus dr. Singor, om het bloed van Mithras zelf. Deze god gaf niet, zoals Christus, zijn eigen leven. Het was het bloed van de stier. Evenwel, we weten dat het ‘bloed van het lam’ een centraal element in het traditionele christendom is. Christus wordt dan wel niet verzinnebeeld door een stier, hij is toch een lam. En dat kan geen toeval zijn. * * *