Reflectie 6(2).vp

Spiritualiteit als stille altijd aanwezige kracht en individualisering als paradox De economische crisis laat zien, dat het sociale fundament van onze samenleving niet erg bij de markt ligt, maar naast een re- gulerende overheid bij de persoonlijke verantwoordelijkheid van het individu. Voelen we ons een speelbal of slachtoffer , sterk in ontkenning of zelfmedelijden? Of zijn we een bozige anti-gerichte bestrijder ? Dat laatste getuigt natuurlijk van meer bewustzijn dan het slachtoffer- type, laat staan dat van speelbal , maar je bent volgens Marco de Vries (Erasmus Universiteit) het meest bewust als je je deelnemer voelt. Deelnemers beseffen deel te zijn van het grotere geheel, kijken ook naar binnen, laten los, accepteren, hebben innerlijke rust, leven en kiezen bewust. Ik geef er de voorkeur aan de deelnemer ‘schepper’ te noemen, iemand die zich scheppend manifesteert met liefde voor mens en milieu. Hoe meer mensen in hun kracht komen, een bezield en ethisch voorbeeld geven, kortom bewust zijn en scheppend deelnemer worden, des te groter zal de uitstraling daarvan zijn. Dat heet ook wel spiritualiteit. Ik zie dat als je innerlijke leiding, als een stille altijd aanwezige kracht bij ieder van ons. Het is de diepere dimensie van de realiteit. Dr. Nico Kools van de universiteit van München omschrijft spiritualiteit als mys- tiek, maar ook als het “zich richten op een werkelijkheid, die uitstijgt boven de onmiddellijke persoonlijke belangen 1) op cognitief niveau via begrijpen, 2) op emotioneel niveau via engagement, zelfvertrouwen en mededogen en 3) op praktisch niveau door actie, politieke betrokkenheid en zorg voor medemens en milieu.” (Bres 254, 1968) Het is vooral een individuele zaak. Het gaat om jouw in- nerlijke ervaring of kracht, om jouw diepere beleving. Het proces van individualisering lijkt daarom minder ongunstig dan wel wordt gedacht. Herman Wijffels, voorzitter SER, noemt het evenals ik ‘ontwikkeling van bewustzijn’ en pro- beerde het in 2006 daarom – zij het tevergeefs door verzet van CDA en CU – opgenomen te krijgen in het regeerakkoord. Het gaat ook met uitwassen gepaard, zeker, maar als we ons daar blind op staren, dreigen we te vergeten dat dit proces tevens bewustzijn bevordert. Het is een soort paradox, dus dat de gro- tere nadruk op individualiteit samengaat met een sterker een- heidsbewustzijn. Hoe dat ook zij, als in onze tijd het individu een grotere rol krijgt dan voorheen, lijkt het niet ondienstig in ons leven, om te beginnen in het onderwijs deugden veel aandacht te geven. Van de klassieke oudheid kennen we de vier kardinale deug- den wijsheid, rechtvaardigheid, gematigdheid en moed . Om de ‘zachte krachten te doen winnen’ in termen van Henriette Ro- land Holst, denk ik ook aan de kracht van mildheid, moed en mededogen als een effectief trio om de mens los te maken van het dualiteitsdenken, van projectie, strijd en polarisatie. Zachtmoedig actief Mildheid is niet passief, maar zachtmoedig actief. Het sluit boosheid niet uit, maar het weerhoudt je om hard te worden. Je drijft je boosheid niet op de spits, wordt niet fanatiek, maar bent en blijft vriendelijk. Het Virtues Project International noemt mildheid zelfs ‘het dagelijks brood van de liefde’. Je hebt zorg voor anderen, de gerechtigheid en voor de aarde. En als het om waarheid gaat, houd je ‘eerlijkheid en tact in balans’. Je hebt een diplomatieke gezindheid, je bent open, hu- maan, redelijk en je bent er bij een conflict op gericht de ander niet van je te vervreemden. Moed ontbreekt nogal eens, maar is niettemin een wezensken- merk van het leven. Je hebt het nodig om de onzekerheden van het leven aan te kunnen en dat is dan ten diepste levensmoed. Bij de inzet voor gerechtigheid en geweldloze acties is moed te vertalen als vastberadenheid. Vastberadenheid geeft kracht, ook om angst te overwinnen en om bereid te zijn in principe offers te brengen of risico’s te nemen voor het goede. De mildheid houdt de moed in evenwicht, voorkomt dat het door- slaat naar overmoed of hoogmoed. Dit is maar goed ook, om- dat overmoed en zeker hoogmoed de goede zaak meestal schaadt. Mildheid voorkomt ook dat vastberadenheid overslaat in een antihouding of in verwijtend negativisme. Mededogen tenslotte is een vorm van liefde. Het gaat om het luisterend meeleven met en het zich inleven in (het leed of de te- genslag van) de ander, corresponderend met de Gulden Regel om ‘datgene jegens anderen te doen wat je zou willen dat zij jegens jou doen’. Mededogen is meer dan medelijden, vraagt inzet, ook jegens het milieu. Het gehoord worden kan mensen net het duw- tje geven om te luisteren naar de innerlijke stem en (weer) in de eigen kracht te komen. Mededogen is dus belangrijk. Je eigen krachtbron aanboren Samen lijken mildheid, moed en mededogen een uniek trio voor de inzet van gerechtigheid, vrede en duurzaamheid. Me- dedogen om niet voorbij te gaan aan de naaste en de schep- ping, mildheid om in het activisme voor het goede niet door te slaan in fanatisme, en moed om de angst te temmen en kracht te krijgen. Daarbij is het essentieel, zo niet een voorwaarde om je eigen krachtbron aan te boren. In een tijdperk van toene- mende individualisering is het van belang dat mensen in con- tact zijn met hun ware zelf, in hun kracht staan. Anders kunnen zij moeilijk vrienden zijn met mens en mi- lieu. Er is dan ook niets mis mee, wanneer mensen in een tijd van hectiek en depressies aan zichzelf werken. Hoe even- wichtiger en sterker zij zijn, des te aanstekelijker zal hun uit- straling en hun eenheidsbewustzijn zijn; des te meer kunnen zij ook zelf tonen welk een kracht het trio mildheid, moed en mededogen geeft in de inzet voor het goede. Wat we denken, doen en hoe we ons gedragen kan een enorme invloed hebben op de hoedanigheid van de wereld. Misschien wel meer dan het daar louter mentaal mee bezig te zijn. Opereert de mens vandaag dan meer vanuit het hart? Nog niet of enigszins, maar we zitten, de recente verkiezingen in de VS lieten dat zien, wel in een periode, waarin het individu en zijn innerlijke kracht een veel grotere rol spelen dan voorheen. En tevens in een tijd, waarin er van een soort eenheidsbewustzijn nu meer sprake is dan tot voor kort. Iets waardoor ook het gevoel van afgeschei- denheid, zo typerend voor het dualiteitbewustzijn, nu hopelijk een minder verlammend effect heeft op veel mensen.